S5 Newsplace - шаблон joomlaS5 Newsplace - шаблон joomla КнигиКниги
جزء بیست و ششم

 

مناسبت‌نامه
دهم محرم شهادت سید الشهداء علیه السلام و یارانشان و اسارت اهلبیت‌شان ...بیشتر

امتیاز کاربران

ستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعال
 
 http://dl.3noqte.com/pictures/albums/goonagoon/qoran/Qoran-quran%20%2881).jpg
 
 
 
 
 
 [سوره الحجرات (49): آيات 1 تا 5]

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‏

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (1) يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَ لا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْ وَ أَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ (2) إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْواتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوى‏ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِيمٌ (3) إِنَّ الَّذِينَ يُنادُونَكَ مِنْ وَراءِ الْحُجُراتِ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ (4)

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتَّى تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (5)

ترجمه آيات:

1- اى ايمان آوردگان بر خدا و رسول او پيشى نگيريد، و از خدا بترسيد كه خدا شنوا و دانا است.

2- اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد صداى خود را از صداى پيامبر بلندتر نسازيد و با او سخن به درشتى مگوييد آن گونه كه با يكديگر سخن مى‏گوييد، كه اعمالتان باطل ميشود، در حالى كه آگاه نيستيد.

3- آنان كه نزد رسول خدا (ص) احترام و صداى خود را آرام مى‏كنند، كسانى هستند كه خداوند دلهايشان را براى تقوى آزموده است، و براى آنان است آمرزش اجر عظيم خواهد بود.

4- بيشتر آنان كه ترا از پشت حجره‏ها با صداى بلند ندا ميدهند نادان هستند.

5- و اگر صبر كنند تا بسوى آنان خارج شوى براى آنان بهتر است، و- خداوند بخشنده و مهربان است.

6- اى ايمان آوردگان هر گاه فردى بى دين براى شما خبرى آورد خوب دقت كنيد تا مبادا از روى نادانى بمردمى آسيب رسانيد، و به خاطر كارتان سخت پشيمان شويد.

سوره مدنى است:

از حسن و قتاده و عكرمه و ابن عباس نقل شده است كه اين سوره همه‏اش مدنى است جز آيه (يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثى‏).

تعداد آيات سوره‏

با اجماع تمام مفسرين تعداد آيات اين سوره هيجده آيه است.

فضيلت سوره:

ابى بن كعب از پيامبر خدا (ص) روايت كرده است كه فرمودند: (هر كس سوره حجرات را بخواند خداوند بتعداد هر نفر كه او را اطاعت كرده يا نافرمانى ميكند ده حسنه به او خواهد داد.)

حسين بن علاء از حضرت صادق عليه السلام روايت نموده است كه فرمودند:

 (هر كس هر شب يا هر روز سوره حجرات را بخواند جزء زيارت كنندگان حضرت محمد صلى اللَّه عليه و آله محسوب خواهد شد).

ربط با سوره قبلى:

پس از آنكه خداوند سوره فتح را با ياد پيامبرش ختم فرمود اين سوره را نيز با فضائل و تجليل و تعظيم او شروع كرد.


قرائت آيات:

لا تقدموا- يعقوب لا تقدموا بفتح تاء و دال قرائت نموده است و بقيه لا تقدموا بضم تاء و كسر دال خوانده‏اند.

حجرات- ابو جعفر و حجرات بفتح جيم و بقيه بضم جيم قرائت كرده‏اند.

دليل قرائت:

ابن جنى گويد: يعنى: كارى را كه خود بهتر ميدانيد انجام ندهيد و آنچه را كه خدا و رسول بشما امر كرده‏اند ترك كنيد، و اين معناى قرائت مشهور است، لا تقدموا تقديرش ميشود: لا تقدموا امرا على ما امركم اللَّه به كه بنا بر اين تقدير مفعول در اينجا همانطور كه مى‏بينيد محذوف است «1».

و هر كس (حجرات) خوانده و ضمه جيم را تبديل بفتحه نموده است، منظورش اين بوده است كه دو ضمه پشت سرهم ثقيل است، و بعضيها نيز جيم را ساكن كرده گفته‏اند (حجرات) مانند: (عضد و عضد).

و ابو عبيده گفته است حجرات جمع حجرات است بنا بر اين جمع الجمع ميباشد.

لغات آيات:

تقدموا- قدم، تقديما، و اقدم اقداما، و استقدم و قدم تمامى بمعنى تقدم يعنى جلو افتاد ميباشد.

لا تجهروا- جهر عبارتست از ظاهر شدن صدا با نيرو و اعتقاد، و از اين باب است (الحجارة فى المنطق) و (جاهر بالامر مجاهرة) و نيز جهارا هم گفته ميشود، و نقيض جهر همس است، و حروف مجهوره نوزده حرف است كه همه آنها در اين جمله‏ها جمع شده است: (اطلقن ضرغم عجز ظبى ذواد) و بقيه‏ حروف كه در اين جمله‏ها جمع شده است: (حث فسكت شخصه) حروف مهموسه ناميده ميشوند.

يغضون- غض عبارتست از پائين آمدن از يك موقعيت بعنوان كوچكى، گفته ميشود (غض فلان من فلان) هنگامى كه انسان حالت كسى را كه از او بالاتر است كوچك سازد، و (غض بصره) هنگامى كه انسان از تيزبينى چشم خود بكاهد، جرير شاعر گويد:

         فغض الطرف انك من نمير             فلا كعبا بلغت و لا كلابا

 يعنى (چشم فروكش كه تو از نمير هستى، نه بپاى طايفه كعب ميرسى و نه كلاب).


اعراب آيات:

أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْ در محل نصب است بنا بر اينكه مفعول له است «2»، و نيز جايز است در محل جر باشد بوسيله لام مقدر، كه تقديرش اينطور باشد (لأن تحبط اعمالكم) و بعضى هم گفته تقدير (كراهة ان تحبط) يا (حذأر ان تحبط) است.

شأن نزول آيات:

از ابن اسحاق نقل شده است كه: قوله (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ) تا (غَفُورٌ رَحِيمٌ) در باره گروهى از تميم نازل شده است كه عبارت بودند از عطارد بن حاجب بن زراره در ميان افرادى از اشراف بنى تميم از آن جمله اقرع بن حابس، و زبرقان بن بدر، و عمرو بن اهتم، و قيس بن عاصم و اينان‏ همراه جمعيتى فراوان وارد مسجد شدند و از پشت در حجره‏ها فرياد زدند كه اى محمد بيا بيرون نزد ما، اين حركت پيامبر را ناراحت كرد، پيامبر بسوى آنان رفت، آنان گفتند: ما آمده‏ايم تا با تو بمفاخره بپردازيم، اجازه بده تا شاعر و گوينده ما شروع كند، حضرت فرمود: اجازه دادم، عطارد بن حاجب بپاخواست و گفت:

 (سپاس خداى را كه ما را پادشاهانى قرار داد، اين خود يك عنايت است كه بما كرده است، و سپاس خدايى را كه بما اموالى فراوان داده است كه با آن اعمالى نيك انجام ميدهيم، و ما را گراميترين مردم مشرق زمين ساخته است، و تعداد و تجهيزات ما را بيشتر قرار داده است، اينك چه كسى مانند ما است در ميان مردم؟ هر كس ميخواهد با ما مفاخره كند مانند امتيازاتى كه داريم بر شمرد، و اگر بخواهيم بيش از اين خواهيم شمرد ولى ما از زياده‏گويى شرم داريم سپس گوينده نشست.

حضرت رسول (ص) به ثابت بن قيس بن شماس فرمود: برخيز و پاسخ او را بده، ثابت بپاخواسته گفت:

 (سپاس پروردگارى را كه آسمانها و زمين آفريده او هستند، و در آنها فرمانى خود را جارى ساخت، و دانش او بر كرسى قدرتش احاطه داشته، هيچ نعمتى نيست مگر از بخشش او است، و از بخششهاى او است كه بما قدرت بخشيده، و از بهترين بندگانش پيامبرى برگزيده كه از همه نسبش گراميتر، گفتارش راست‏تر، شرافتش بيشتر ميباشد، و بر او كتابى نازل فرموده او را بر بندگانش امين ساخته است، و او برگزيده خدا است بر جهانيان، سپس اين پيامبر را بسوى ايمان خدا فرا خواند، و مهاجرين از قومش و بستگانش كه شريفترين مردم و بهترين چهره‏ها بودند به او ايمان آوردند، و اولين گروه مردم كه دعوت او را پذيرفتند ما بوديم، ما ياوران رسول خدا (ص) و پاسداران او هستيم، با مردم ميجنگيم تا ايمان آورند، هر كس بخدا و رسولش ايمان آورد مال و جانش در امان است، و هر كس پيمان‏شكنى كند، هميشه در راه خدا با او جهاد ميكنيم، و كشتنش براى ما ساده است، اين سخنان را ميگويم و از درگاه خداوند براى مردان و زنان با ايمان آمرزش ميخواهيم، و السلام عليكم).

سپس زبرقان بن بدر بخواندن اشعارى پرداخت، كه حسان بن ثابت بپا سخگويى او پرداخت، پس از آنكه حسان از گفتارش فارغ شد، اقرع گفت: اين مرد هم گوينده‏اش از گوينده ما قويتر بود، و هم شاعرش از شاعر ما هنرمندتر بود، و نيز صداى آنان بر صداى ما تفوق داشت، پس از اتمام برنامه پيامبر خدا (ص) به آنان جوائز خوبى داد، و همگى اسلام آوردند، ابى حمزه ثمالى و عكرمه و ابن عباس گفته‏اند: (اينان مردمى بودند از بنى الغبر كه پيامبر (ص) تعدادى از آنان را باسارت گرفته بود، آمده بودند تا با پرداخت فديه آنان را پس بگيرند، و بدين منظور وارد مدينه شده به مسجد آمدند و عجله داشتند كه پيامبر (ص) زودتر نزد آنان بيايد، و لذا ميگفتند:


اى محمد نزد ما بيا).

معناى آيات:

 «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» زراره از حضرت باقر (ع) روايت نموده است كه فرمودند: (هنوز شمشيرها از غلاف بيرون نيامده بود، و صفهاى نماز و جنگ آراسته نشده بود، و هنوز اذان بلند گفته نميشد، و هنوز خداوند (يا ايها الذين آمنوا) را نازل نكرده بود كه فرزندان قبيله اوس و خزرج اسلام آوردند.

 «لا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ» بين يدى عبارت است از جلو رو، زيرا بين دو دست انسان پيش روى انسان است، و باين معنى است كه در هيچ كارى بدون خدا و رسول تصميم‏گيرى نكنيد، و در امر و نهى آن كار عجله نكنيد.

و قدم در اينجا بمعنى تقدم است و لازم ميباشد.

از زجاج نقل شده است معنى آن اينست كه عبادات خود را پيش از وقتى كه خداوند و رسول تعيين كرده‏اند انجام ندهيد، تا آنجا كه گفته‏اند پيش از رسيدن وقت زكات پرداخت آن جايز نيست.

بعضى گفته‏اند يعنى: بكسى اجازه ندهيد جلوى رسول خدا (ص) راه بروند:

بلكه پشت سر او راه برويد، و هميشه گفته‏ها و اعمال خود را از سخنان و افعال او عقب نيندازيد.

حسن گفته است اين آيه در مورد كسانى نازل شده است كه قربانى خود را پيش از نماز عيد ذبح كرده بودند، حضرت رسول (ص) به آنان دستور داد تا باره قربانى كنند.

ابن عباس گويد: با اين آيه نهى شده بودند كه پيش از پيامبر سخن نگويند، يعنى: هنگامى كه در مجلس رسول خدا (ص) نشسته‏ايد و در باره مسأله‏اى از حضرت ميپرسند، پيش از حضرت بجوابگويى نپردازيد، تا قبلا حضرت خودش جواب بدهد.

از كلبى و سدى نقل شده است كه يعنى: پيش از حضرت گفتارى و كردارى انجام ندهيد تا اينكه بشما فرمان بدهد.

ولى بهترين نظر آنست كه آيه را حمل بر همه اين وجوه كنيم، زيرا هر چيز كه خلاف دستور خدا و رسول باشد اگر انجام داده شود يك نوع جلو افتادن از پيامبر (ص) ميباشد، و ممنوع است.

 «وَ اتَّقُوا اللَّهَ» يعنى: از گناه و نافرمانى خداوند دورى جوييد.

 «إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ» خداوند گفته‏هاى شما را ميشنود، و از كردارتان آگاه بوده شما را به مكافات اعمالتان خواهد رسانيد.

 «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ» زيرا بلند كردن صدا بيشتر از صداى پيامبر از دو حال بيرون نيست يا يك نوع سبك شمردن آن حضرت است كه موجب كفر خواهد شد، يا يك نوع بى‏ادبى نسبت بحضرت است، اين نيز بر خلاف احترام پيامبر است كه بما دستور داده‏اند.


 «وَ لا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ» يعنى: هنگام گفتگو با حضرتش و در مجلس او صداى خود را كوتاه كنيد، زيرا او مانند شما نيست و از هر جهت تعظيم او لازم است.

بعضى گفته‏اند يعنى: همانطور كه همديگر را صدا ميزنيد هنگامى كه با پيامبر كار داريد نگوئيد اى محمد، بلكه او را با تجليل و احترام صدا زده بگوئيد يا رسول اللَّه.

 «أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْ» يعنى از ترس اعمالتان از بين رود، يا براى آنكه اعمالتان از بين نرود، گفته شده است كه در قرائت عبد اللَّه (فتحبط اعمالكم) آمده است.

 «وَ أَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ» يعنى: شما نميدانيد كه با بلند نمودن صداى خود در برابر صداى پيامبر و ترك احترام حضرتش اعمال خود را از بين ميبريد.

انس ميگويد: هنگامى كه اين آيه نازل شد ثابت بن قيس گفت: اين من بودم كه صدايم را از صداى پيامبر (ص) بلندتر ميكردم و با صداى بلند با او حرف ميزدم، اعمالم باطل شده من از اهل جهنم خواهم بود، و ثابت داراى صدايى بلند بود، اين جريان را براى حضرت رسول (ص) توضيح دادند، حضرت فرمود: او از اهل بهشت است.

اصحاب ما ميگويند: معنى (أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْ) آنست كه ثواب اين عمل از بين خواهد رفت، زيرا اگر آنان اين عمل را بصورت تعظيم پيامبر (ص) و توقير او انجام داده بودند استحقاق ثواب ميداشتند، ولى از آنجا كه اين عمل را بر خلاف اين برنامه انجام داده‏اند شايسته عقاب و مجازات شده از اين پاداش محروم ميباشند، و بدين جهت عمل آنان از بين رفته است، بنا بر اين آيه مربوط به اهل عذاب نيست، و نيز از آنجا كه خداوند بزرگ احباط را در اين آيه بخود عمل مربوط ساخته است، در حالى كه مفسرين ديگر احباط را به كسى كه با عمل استحقاق يافته است مربوط دانسته‏اند، و اين نوع تفسير خلاف ظاهر است، سپس خداوند كسانى را كه پيامبر (ص) را مورد احترام و تنظيم قرار داده‏اند مدح كرده ميفرمايد:

 «إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْواتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ» يعنى: آنان كه بمنظور احترام پيامبر (ص) در مجلس او صداى خود را كوتاه مى‏نمايند.

 «أُولئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوى‏» از قتاده و مجاهد نقل شده است يعنى: خداوند دلهاى مؤمنين را مورد امتحان قرار داده و آنها را براى تقوى خالص ساخته است.

امتحان دلها يك امتحان معنوى است كه از امتحان طلا بوسيله آتش كه آن را ذوب نموده غش آن را جدا كرده خالص آن باقى مى‏ماند.

بعضى گفته‏اند يعنى: خداوند از نيتهاى خالص آنان آگاه بود، زيرا انسان چيزى را امتحان ميكند تا از حقيقت آن آگاه شود.

بعضى گفته‏اند يعنى: با آنان به سبك امتحان كننده رفتار كرد چون آنان را باين نحو عبادت دستور داد، و از امتحان خوب در آمدند، همانگونه كه طلاى خالص بوسيله آتش جدا ميشود.

 «لَهُمْ مَغْفِرَةٌ» آمرزشى از خدا براى گناهانشان.

 «وَ أَجْرٌ عَظِيمٌ» و پاداشى بزرگ براى فرمانبرداريشان، آن گاه پيامبر (ص) را مورد خطاب قرار داده ميفرمايد:

 «إِنَّ الَّذِينَ يُنادُونَكَ مِنْ وَراءِ الْحُجُراتِ» كه ستمگران طايفه بنى تميم هستند و نميدانستند پيامبر (ص) در كدام حجره است لذا اطراف حجره‏ها گشته او را صدا ميزدند.


 «أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ» خداوند آنان را به نادانى و كم فهمى و كم عقلى توصيف كرده است چون قدر پيامبر را نميدانستند و از ميزان احترام او خبر نداشتند، لذا مانند چهارپايان بى‏عقلند.

 «وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتَّى تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ» يعنى: اگر صبر ميكردند تا بطرف آنان بروى آنان بهتر بود از اينكه از پشت حجره‏ها تو را صدا بزنند، براى دينشان بهتر بود كه ثواب ميبردند، و براى دنيايشان بهتر بود كه در برخورد با پيامبرشان مؤدب بوده در زمره عقلاء بشمار مى‏آمدند.

بعضى گفته‏اند يعنى: اگر مؤدب بودند اسيرانشان را بدون فديه آزاد ميكردى، زيرا رسول خدا (ص) در جنگ تعدادى از مردم بنى الغبر را اسير كرده بود، بستگانشان براى آزاد كردنشان آمده بودند، حضرت نصف آنان را بدون وجه آزاد كرد و نصف ديگر را در مقابل گرفتن وجه آزاد فرمود، اين آيه ميفرمايد: اگر آنان صبر ميكردند و رعايت ادب داشتند تو همه آنان را بدون گرفتن وجهى آزاد ميكردى.

 «وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ» و خداوند توبه‏كنندگان را مى‏بخشد.

آيات 6- 10 حجرات 49

 [سوره الحجرات (49): آيات 6 تا 10]

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى‏ ما فَعَلْتُمْ نادِمِينَ (6) وَ اعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمانَ وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ وَ كَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيانَ أُولئِكَ هُمُ الرَّاشِدُونَ (7) فَضْلاً مِنَ اللَّهِ وَ نِعْمَةً وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (8) وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى‏ فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِي‏ءَ إِلى‏ أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ (9) إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (10)

ترجمه آيات:

6- اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد اگر شخصى فاسق براى شما خبرى آورد، در باره آن تحقيق كنيد، مبادا از روى نادانى بقومى زيان رسانيد، و آن گاه از كرده خود پشيمان شويد.

7- بدانيد كه رسول خدا در ميان شما است، اگر در بسيارى از كارها اطاعت كند به گناه خواهيد افتاد، ولى خداوند ايمان را براى شما محبوب ساخت، و آن را در دلهايتان زينت بخشيد، و كفر و فسق و عصيان را در نظرتان زشت ساخت اينان هدايت يافتگانند.

8- و اين تفضلى است از طرف خدا و نعمتى، و خداوند دانا و فرزانه است.

9- و اگر دو طايفه از مؤمنين با يكديگر بجنگ پرداختند بين آنان صلح برقرار كنيد، اگر يكى از آن دو طائفه بر ديگرى ستم ميكرد با آنكه ستمگر است بجنگيد تا تن بفرمان الهى دهد، اگر آن دسته از ستمگرى بازگشت دو باره آن را بعدالت صلح دهيد، و عدالت كنيد كه خداوند عدالت كنندگان را دوست دارد.

10- مؤمنان برادرند، بين برادرانتان صلح برقرار كنيد و از خدا بترسيد تا مورد ترحم خداوند قرار گيريد.


قرائت آيات:

فاصلحوا بين اخويكم- يعقوب (فاصلحوا بين اخوتكم) بصيغه جمع قرائت كرده است، و اين قرائت، قرائت ابن سيرين نيز هست، و بقيه قراء (بين اخويكم) به تثنيه قرائت كرده‏اند چون طائفتان بصورت تثنيه آمده است، و در قرائت نادر از زيد بن ثابت و حسن (اخوانكم) قرائت با الف و نون بصورت جمع نقل شده است.

فتبينوا- در سوره نساء اختلاف قراء را در مورد (فتبينوا) و دليل هر دو قرائت را بيان كرديم، و از حضرت باقر (ع) (فتثبقوا) با ثاء و تاء روايت شده است.

لغات آيات:

عنت- عنت عبارتست از مشقت، گفته ميشود: (عنت الدابة تعنت عنتا) يعنى:

 (اسب سخت به مشقت افتاد) هنگامى كه ساق پاى اسب پس از آنكه شكستگى آن خوب شده دو باره شكست كه ديگر نميتواند راه رود، ابن الانبارى گويد اصل عنت بمعنى تشديد است، گفته ميشود: (فلان يعنت فلانا) يعنى: (فلانى را در فشار ميگذارد) و او را وادار بكارى سخت مى‏نمايد) آن گاه از آن معنى هلاكت گرفته شده است.

اقسطوا- قسط بمعنى عدل است، و مانند ان اقساط و قسوط، و قسط بفتح بمعنى ستم و بازگشت از حق است، بنا بر اين اصل باب عدول بمعنى بازگشت است، هر كس بازگشت بسوى حق كرد عدالت كرده است، و هر كس بازگشت از حق ميكند ستم نموده است.

اعراب آيات:

أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ- خبر آن بنظر نحويين در طرف است كه فيكم باشد، ولى اين اعراب اشكال دارد، زيرا شايسته است كه خبر داراى فايده باشد، بنا بر اين گفته نميشود: آتش گرم است زيرا اين خبر فايده‏اى در بر ندارد، بنظر من بهتر است كه او با جملات بعد از آن خبر باشد، كه معنى ميشود: (بدانيد كه در ميان شما پيامبرى است كه اگر در بسيارى از كارها از شما اطاعت كند بگناه خواهيد افتاد).

و بنا بر وجه اول ميشود گفت منظور آن بوده است كه موقعيت رسول خدا (ص) به آنان تفهيم شود، همانگونه كه اگر انسان بخواهد طرف را متوجه مطلبى كند ميگويد: فلانى حاضر است، با اينكه طرف خود از وجود فلانى آگاه است.


و اگر گفته ميشد: (ان رسول اللَّه فيكم) احتمال داشت كه غير رسول خدا كسانى در ميان آنان است كه بمنزله رسول خدا هستند، ولى وقتى گفته شود: (أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ) ديگر اين احتمال نميرود، و بنا بر اين تقدير:

لَوْ يُطِيعُكُمْ- لو با ما بعدش در محل رفع هستند كه خبر بعد از خبر ان باشند.

فَضْلًا مِنَ اللَّهِ- مفعول له است و تقديرش اينست (فعل اللَّه ذلك لكم فضلا منه و نعمة) و نيز جايز است عامل در آن راشدون و فعلى كه در آن است باشد يعنى: (رشد او فضلا من اللَّه).

بجهالة و بالعدل- «3» هر دو در محل نصب هستند بنا بر حاليت، و عامل در اولى فتصيبوا و در دومى فاصلحوا است.

شأن نزول:

إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ- بنقل ابن عباس «4» و قتاده و مجاهد اين آيه در مورد وليد بن عقبة بن ابى معيط نازل شده است كه رسول خدا (ص) او را براى جمع صدقات طايفه بنى المصطلق فرستاد، مردم از شادى بمنظور استقبال از او بيرون‏ آمدند، ولى چون در دوران جاهليت بين وليد و آنان دشمنيهايى وجود داشت پيش خودش فكر كرد قصد كشتن او را دارند، بطرف رسول خدا (ص) بازگشت و گزارش داد كه اين طائفه از پرداخت زكات و صدقاتشان خوددارى كردند، با اينكه جريان درست بر عكس بود، حضرت سخت ناراحت شد و بفكر افتاد كه با آنان جنگ كند، كه اين آيه نازل شد.

بعضى گفته‏اند كه: (اين آيه در باره يك فرد «5» نازل شده است كه بپيامبر گفته است ماريه مادر ابراهيم پسر عمويى قبطى دارد كه مى‏آيد و با او همبستر ميشود، رسول خدا (ص) على (ع) را فرا خواند و فرمود برادرم! اين شمشير را بگير و برو اگر آن شخص را نزد ماريه ديدى او را بكش، على (ع) گفت: يا رسول اللَّه براى اجراى فرمان شما هر جا كه مرا بفرستى تند و تيز هستم، و دستور شما را بفوريت انجام خواهم داد، يا اينكه شاهد چيزى مى‏بينيد كه غائب نمى‏بيند (و من طبق مشاهدات خودم عمل كنم)؟ حضرت فرمود: (معيار مشاهدات خودت است) شاهد چيزى بيند كه غائب نمى‏بيند.

حضرت على (ع) ميفرمايد: در حالى كه شمشيرم برهنه بود راه افتادم و آنجا آن مرد را در منزل ماريه ديدم، شمشير را كشيدم همين كه فهميد من آهنگ او را دارم بطرف درخت خرمايى دويد و از آن بالا رفت و خود را به پشت انداخت، و ميان پاهايش را باز كرد، ناگهان ديدم صاف است و آلت مردانگى نه كم و نه زياد بكلى ندارد «6» برگشتم به پيامبر خدا (ص) خبر دادم، حضرت فرمود: شكر خداى را كه هر نوع زشتى را از ما اهل بيت بر طرف ساخته است).

و قوله ان طائفتان من المؤمنين اقتتلوا- بنقل از سعيد بن جبير در باره طايفه اوس و خزرج نازل شده است كه ميان آنان جنگى با ليف خرما و نعلين اتفاق افتاده بود.

بعضى هم گفته‏اند اين آيه در مورد تيره عبد اللَّه بن ابى بن سلول از طايفه خزرج و تيره عبد اللَّه بن رواحه از طايفه اوس نازل شده است، و علتش هم اين بوده است كه حضرت رسول (ص) جلو عبد اللَّه بن ابى مى ايستد الاغ‏ سوارى حضرت پهين مى‏اندازد، عبد اللَّه دماغ خودش را ميگيرد و بحضرت ميگويد از جلو من دور شو «7» عبد اللَّه بن رواحه به او ميگويد: الاغ رسول خدا (ص) بويش از تو و پدرت بهتر است، دودمان عبد اللَّه بن ابى ناراحت شده عبد اللَّه نيز از قومش كمك خواست، و بين آنان با آهن و دست و نعلين زد و خود درگرفت «8».

معناى آيات:

آن گاه خداوند بمؤمنين خطاب كرده ميفرمايد:

 «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ» يعنى: اگر فاسقى خبر مهمى براى شما آورد، و فاسق كسى است كه از اطاعت فرمان خدا به معصيت او، روى آورده است.


 «فَتَبَيَّنُوا» اول صدق و كذب او را بدست بياوريد، و فورا با خبر او اقدام به عمل نكنيد، و بنا بر قرائت كسى كه فتثبتوا خوانده است معنايش اينست كه در برابر خبرى كه فاسق آورده است بايستيد تا حقيقت آن براى شما روشن شود.

 «أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ» يعنى اين احتياط را بخاطر آن انجام دهيد كه‏ مبادا با عدم آگاهى از حال مردى و مطيع بودن و اسلامشان به مال و جان آنان لطمه وارد شود.

 «فَتُصْبِحُوا عَلى‏ ما فَعَلْتُمْ» تا در اثر خطايى كه مرتكب شده‏اند.

 «نادِمِينَ» طورى پشيمان شوند كه ديگر جبران آن ممكن نباشد.

يك استفاده فقهى:

اين آيه شريفه دلالت دارد بر اينكه خبر واحد موجب علم و عمل به آن نميشود، زيرا معنى آنست كه اگر كسى براى شما خبرى آورد كه در امان نيستيد از اينكه خودش دروغ باشد، در مورد آن خبر توقف كنيد، و اين علت در خبر كسى كه احتمال دروغ دارد موجود است.

و بعضى هم بهمين آيه استدلال كرده‏اند بر وجوب عمل كردن بخبر واحد در صورتى كه خبر دهنده عادل باشد، زيرا خداوند توقف نمودن در خبر فاسق را واجب فرموده است، بنا بر اين دلالت دارد بر اينكه در خبرى كه شخص عادل بدهد درنگ و تحقيق واجب نيست، و اين صحيح نيست، زيرا دليل خطاب بنظر ما و بيشتر محققين قابل اعتماد نيست.

 «وَ اعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ» يعنى: از خدا بترسيد كه پيامبر را تكذيب كنيد يا اينكه در حضور او سخن باطلى بگوئيد، زيرا خداوند عمل شما را به او خبر ميدهد و شما رسوا خواهيد شد.

و بعضى گفته‏اند يعنى: از اينكه خداوند دروغگويى وليد را به پيامبر اطلاع داد بدانيد كه رسول خدا در ميان شما است، و اين اطلاع يكى از معجزات او است.

 «لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ» يعنى: اگر در بسيارى از موارد مطابق ميل شما عمل به گناه و هلاكت خواهيد افتاد، و در اينجا بطور مجاز موافقت خداوند نسبت به خواسته‏هاى مردم به اطاعت تعبير شده است، چون ميدانيد كه در اطاعت، رتبه و مقام منظور ميشود، بنا بر اين انسان هيچگاه مطيع افراد زير دست خود نخواهد شد، بلكه انسان در صورتى مطيع بالا دست خود خواهد بود كه دستورات او را اجراء كند.

آن گاه خداوند مؤمنين را كه دروغ نميگويند مورد خطاب قرار داده ميفرمايد:

 «وَ لكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمانَ» يعنى: خداوند اسلام را در نظر شما بهترين اديان قرار داده است، كه دلائل متعددى بر صحت آن اقامه نموده و نيز وعده ثواب براى پيروى از اسلام داده است.

 «وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ» و با برنامه‏ها جالبى كه در اسلام قرار داده است مردم بطرف آن جذب ميشوند.

 «وَ كَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ» و با توصيف عذاب كافران و بيان انواع و اقسام مظرات ناشيه از كفر مردم را از آن دور ساخت.

 «وَ الْفُسُوقَ» يعنى: خروج از طاعت به معصيت، و بنقل از ابن عباس و ابن زيد فسوق عبارتست از دروغ، و همين معنى از حضرت باقر (ع) نيز روايت شده است «9».


 «وَ الْعِصْيانَ» يعنى: كلمه نافرمانيهاى خداوند «10».

سپس خداوند بخبر دادن از حال آنان بازگشته ميفرمايد:

 «أُولئِكَ هُمُ الرَّاشِدُونَ» يعنى: كسانى كه خداوند آنان را به ايمان و زينت داشتن آن در دلهايشان توصيف كرده است آنان هستند كه به خوبيها ارشاد گشته‏اند، و بعضى گفته‏اند راشدون كسانى هستند كه راه رشد را يافته و به سوى بهشت هدايت شده‏اند.

 «فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ نِعْمَةً» ابن عباس گويد: يعنى: و اين تفضلى است از من و رحمتى نسبت به آنان.

 «وَ اللَّهُ عَلِيمٌ» خداوند بتمام اشياء عالم است.

 «حَكِيمٌ» و در تمام كارهايش حكيم و فرزانه است.

استفاده كلامى:

و اين آيه بچند جهت بر بطلان مذهب جبر دلالت دارد:

1- چون خداوند ايمان را در دلهاى بندگان محبوب ساخته و كفر را ناپسند ديگر چيزى را كه دوست ندارند باجبار محبوب آنان نميسازد، و چيزى را كه دوست دارند برايشان ناپسند نخواهد ساخت.

2- در صورتى كه خداوند با الطاف خود در محبوب ساختن ايمان در دلها به بندگانش عنايت فرموده است اين دليل گفتارى است كه ما در بحث لطف داريم‏ سپس ميفرمايد:

 «وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا» يعنى: اگر دو طائفه از مؤمنين با يكديگر جنگ كردند.

«فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما» بين آنان را اصلاح دهيد تا صلح كنند، البته اين آيه دلالت ندارد بر اينكه اگر دو طائفه مؤمن با يكديگر جنگ كردند باز هم بر ايمان خود باقى خواهند بود، و باز هم ميشود به آنان مؤمن گفت، و آيه مانع از اين نيست كه از جنگ بگوئيم: يكى از اين دو طايفه يا هر دو طايفه فاسق شده‏اند.

 «فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى‏» اگر يك طايفه با داشتن انتظارى نامشروع از طايفه ديگر نسبت به او ستم روا داشت، و ستمگرانه با آن طايفه بجنگ پرداخت».

 «فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي» چون اين طائفه ستمگر است نه آن ديگرى پس با او بجنگيد.

 «حَتَّى تَفِي‏ءَ إِلى‏ أَمْرِ اللَّهِ» تا به اطاعت فرمان خدا بازگشته، دست از جنگيدن با آن طايفه مؤمن بردارد.

 «فَإِنْ فاءَتْ» يعنى: اگر بفرمان خدا بازگشت و توبه نموده دست از جنگ برداشت و تن بفرمان الهى داد.

 «فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما» يعنى: بين طايفه متجاوز و بين طائفه‏اى كه مؤمن است صلح دهى.


 «بِالْعَدْلِ» يعنى: عادلانه آنان را صلح دهيد تا بين آنان يكسان رفتار شود، و از يك طرف نسبت بديگرى ظلم نشود، و در مورد خسارت و زيان حق كسى ناديده گرفته نشود.

 «وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ» يعنى: و در گفتار و كردار بعدالت رفتار كنيد «11».

«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» مؤمنين در دين برادر يكديگرند و بايد همديگر را يارى كنند «12».

«فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ» يعنى: بين هر دو نفرى كه جنگ ميكنند صلح دهيد، و معنى تثنيه بجمع هم انطلاق ميشود، زيرا تأويل چنين است كه بين هر دو برادرى را اصلاح دهيد، يعنى: شما برادران جنگ‏كنندگان هستيد بين اين دو دسته اصلاح دهيد، يعنى: شر ظالم را از سر مظلوم كوتاه كنيد، و بيارى مظلوم رويد «13».

«وَ اتَّقُوا اللَّهَ» يعنى: از خدا بترسيد كه در اصلاح دادن آنان كوتاهى نكنيد، يا اينكه از خدا بترسيد و از دادن حق ديگران دريغ نداشته باشيد.

«لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ» تا مورد ترحم قرار گيريد.

زجاج گويد: افراد مؤمن در صورتى كه از نظر دينى متحد باشند (برادر) اخوة ناميده ميشوند، زيرا در دين يكى هستند و از لحاظ اصل نسب هم كه متحد هستند چون از يك مادرند كه حواء باشد.

زهرى از سالم از پدرش از رسول خدا (ص) روايت ميكند كه فرمودند: مسلمان برادر مسلمان است نه به او ستم ميكند، و نه او را رها ميسازد، هر كس در فكر بر آوردن نياز برادرش باشد، خداوند در فكر نياز او است، و هر كس از مسلمانى اندوهى را برطرف كند خداوند بدان وسيله اندوهى از اندوههاى او را روز، قيامت بر طرف خواهد فرمود، و هر كسى عيب مسلمانى را بپوشاند خداوند روز قيامت عيب او را خواهد پوشانيد) و اين روايت را بخارى و مسلم در كتابهاى خود نقل كرده‏اند.

از پيامبر خدا (ص) ضمن وصيتى كه به امير المؤمنين (ع) فرمودند روايت شده است (يا على ارزش دارد كه يك ميل «14» پياده روى كنى تا بيمارى را عبادت نمايى، و دو ميل راه روى تا جنازه‏اى را مشايعت كنى، و سه ميل راه بروى تا دعوتى را اجابت كنى: و چهار ميل مسافرت كنى تا يك برادر دينى را ملاقات كنى، و پنج ميل سفر كنى تا بفرياد بيچاره‏اى برسى، و شش ميل مسافرت روى تا مظلومى را يارى كنى، و بر تو باد كه هميشه بدرگاه خداوند استغفار كنى).

ارتباط آيات با يكديگر:

ارتباط قوله (إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ) بما قبلش اينست: پس از آنكه خداوند دستور داد كه مسلمانان از فرمان خدا و رسولش اطاعت كنند بدنبالش بيان فرمود كه رسول خدا (ص) جايز نيست از خواسته آنان پيروى كند، بلكه بر او لازم است مطابق دستورى كه از طرف خداوند دارد عمل كند.

ارتباط (وَ لكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمانَ) [با ما قبلش آنست كه لعنتم بمنزله اينست كه بگويد: شما بگناه نيفتاديد، يعنى: خداوند در بسيارى از كارها مطابق شما عمل نكرد كه شما بگناه بيفتيد، و لكن خداوند ايمان را محبوب شما ساخت‏] «15» جمله مقدرى است مثل (لئلا تقعوا فى العنت) و اين را گفتيم: چون كلمه لكن اگر بعدش اثبات باشد بايد قبل از او نفى واقع شده باشد.

و قوله لَوْ يُطِيعُكُمْ لعنتم هم بمعناى اينست كه (لم يطيعكم فما عنتم).


__________________________________________________

 (1)- و بنا بر اين قرائت يعقوب (لا تقدموا) بفتح تا و دال فعل لازم است و مفعولى در تقدير نداشته معنى ميشود در راه رفتن جلو پيامبر نيفتيد.

 (2)- مفعول له است براى ترفعوا.

 (3)- بجهالة در آيه 6 و بالعدل در آيه 9

 (4)- تفسير ابن عباس صفحه 323.

 (5)- و بنا بر روايت نور الثقلين اين فرد عايشه بوده است كه حسادت زنانه او را وادار كرده است بدروغ ماريه زن ديگر پيامبر را بدام اندازد ج 5 صفحه 81.

 (6)- تفسير على بن ابراهيم قمى ج 2 صفحه 319 اينجا اضافه دارد (حضرت رسول خدا (ص) كه جريح قبطى را خواجه و بى‏آلت برايش توصيف كردند.

فرمود: جريح اين چه حالتى است كه دارى؟ جريح در جواب گفت يا رسول اللَّه قبطيها خادمان خود و كسانى را كه ميخواهند بر خانواده خود وارد كنند او را باين حالت در مى‏آورند، و قبطيها جز با قبطيان انس نمى‏گيرند پدر ماريه مرا نزد او فرستاده است تا بر او وارد شده به او خدمت كنم و با او مانوس باشم ..)

و نيز در تفسير نور الثقلين ج 5 صفحه 81 حديثى وارد شده است كه در آن (عبد اللَّه بن بكير ميگويد: بحضرت صادق (ع) گفتم: فدايت شوم آيا رسول خدا (ص) ميدانست عايشه دروغ گفته است و دستور قتل آن مرد را دادند يا اينكه نميدانستند، و خداوند در اثر تحقيق و درنگ على (ع) كشته شدن را از مرد قبطى برداشت؟

فرمودند: بخدا سوگند پيامبر عالمتر از اين بود، و اگر اين دستور از طرف فرمان قاطعى مى‏بود على (ع) باز نميگشت مگر با كشتن مرد قبطى، ولى هدف پيامبر از اين دستور آن بود كه عايشه از گناه خود توبه كند، ولى عايشه نه از گناه خود بازگشت و نه بكشته شدن مرد مسلمانى با دروغگويى خود اهميت ميداد).


و نيز در كتاب (السبعة من السلف) ص 157 بنقل از مستدرك حاكم ج 4 ص 39 اين جريان با مختصر تفاوتى در باب شدت حسادت عايشه نقل شده است.

 (7)- لباب النقول سيوطى صفحه 202 ميگويد: (پيامبر (ص) سوار بر الاغى شده بطرف عبد اللَّه بن ابى رفت، عبد اللَّه بن ابى بحضرت گفت: از من دور شو كه بوى گند الاغت مرا ناراحت كرد، مردى از انصار گفت بخدا سوگند كه الاغ حضرت از تو خوشبوتر است، آن گاه مردى از قوم عبد اللَّه خشمناك شد و ...).

 (8)- تفسير ابن عباس 323: (اين آيه در باره عبد اللَّه ابن ابى بن سلول منافق و يارانش و عبد اللَّه بن رواحه مخلص و يارانش كه بر سر يك سخن نزاع كردند وارد شده است ...).

 (9)- معانى الاخبار چاپ مكتبة الصدوق صفحه 294: (زيد شحام گويد از حضرت صادق (ع) پرسيدم معنى رفث و فسوق و جدال چيست؟ فرمودند: اما رفث همبستر شدن است، و اما فسوق دروغگويى است، مگر فرموده الهى را نشنيده‏اى كه ميفرمايد: (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ ...).

كه در آيه بدروغگو فاسق گفته شده است.

 (10)- نور الثقلين ج 5 صفحه 82 بنقل از اصول كافى (عبد الرحمن بن كثير از حضرت صادق (ع) در باره (حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمانَ وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ) روايت ميكند كه مراد امير المؤمنين (ع) است، (وَ كَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيانَ) اولى و دومى و سومى است).

 (11)- تفسير صافى بنقل از كافى و تهذيب و قمى در تفسير اين روايت ميكند (كه حضرت صادق از پدرش عليهما السلام ضمن حديثى نقل كرده است پس از آنكه اين آيه نازل شد رسول خدا (ص) فرمودند: از ميان شما كسى هست كه پس از من بر طبق تأويل قرآن خواهد جنگيد همانگونه كه من طبق نزيل قرآن جنگيدم، پرسيدند: آن كس كيست؟ فرمود: كسى مشغول دوختن كفش است (يعنى امير المؤمنين (ع) عمار ياسر گويد: من با اين پرچم سه بار در ركاب رسول خدا (ص) جنگيده‏ام، و اين بار چهارم است كه ميجنگم ...).

 (12)- بطرق مختلف عامه و خاصه وارد شده است كه پيامبر خدا (ص) پس از نزول اين آيه ميان يك يك اصحابش عقد اخوت برقرار كرد، و از ميان اصحاب على (ع) را براى خود برادر گرفت، اينك بچند حديث در اين مورد توجه فرمائيد:

و از كتب خاصه بسيار نقل شده است از آن جمله است:

تفسير برهان ج 4 صفحه 207 بنقل از مجالس شيخ از ابن عباس نقل شده است گفت: پس از آنكه آيه إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ نازل شد رسول خدا (ص) ميان مسلمانان پيمان اخوت برقرار كرد، بين ابو بكر و عمر و بين عثمان و عبد الرحمن و بين فلان تا اينكه بين تمام يارانش هر كس طبق منزلتش با ديگرى پيمان اخوت بسته شد، سپس بعلى بن ابى طالب (ع) فرمود: تو برادر من هستى و من برادر توام).

و نور الثقلين ج 5 صفحه 88 بنقل از ارشاد مفيد.

اللوامع النورانية بحرانى صفحه 402 از طريق عامه ميگويد: (ابن مغازلى شافعى در كتاب مناقب از حذيفه يمانى روايت ميكند كه رسول خدا (ص) بين مهاجر و انصار اخوت برقرار كرد، و هر كس را با نظيرش برادر ميكرد، سپس‏ دست على بن ابى طالب (ع) را گرفته فرمود: اين برادر من است ...).


صحيح ترمذى ج 2 صفحه 299 بسندش از ابن عمر روايت ميكند كه (رسول خدا (ص) بين ياران خود اخوت برقرار كرد، على (ع) آمد در حالى كه از چشمانش اشك ميريخت فرمود: يا رسول اللَّه ميان اصحابت اخوت برقرار كردى و بين من و احدى اخوت برقرار نفرمودى؟! رسول خدا (ص) به او فرمود: تو در دنيا و آخرت برادر من هستى).

و جريان اخوت پيامبر (ص) در كتابهاى ديگر عامه آمده است:

 (13)- اصول كافى مترجم ج 3 صفحه 297: (حبيب احول گويد: از حضرت صادق (ع) شنيدم كه فرمودند: اصلاح بين مردم هنگامى كه با هم بد شدند، و نزديك ساختن آنان وقتى كه از هم دور شدند، صدقه‏اى كه خداوند آن را دوست دارد).

اصول كافى ج 3 صفحه 297: (ابو حنيفه سر گروه حجاج ميگويد: من و دامادم بر سر ارثى دعوا ميكرديم كه مفضل بر ما گذشت، مدتى ايستاده سپس بما گفت:

بيائيد برويم منزل ما، ما نيز نزد او رفتيم، مفضل با چهار صد درهم كه از خود بما داد بين ما را اصلاح كرد، و از ما هر دو براى ديگرى تعهد گرفت، گفت اما اين پول از مال خودم نبود، حضرت صادق (ع) بمن دستور داده بود هر گاه دو نفر از ياران ما بر سر چيزى نزاع داشتند از مال حضرت صرف كنم، و اين از مال امام صادق (ع) بود).

صحيح ابن ماجه ص 122 و مستدرك حاكم ج 3 ص 4 و 111 و 126 و 134 و مسند احمد حنبل ج 1 ص 159 و 230 و طبقات ابن سعد ج 8 ص 114 و ج 3 قسم اول ص 13 و 14 و سيوطى در الدر المنثور ذيل تفسير ان الذين آمنوا و هاجروا و ذيل تفسير رب اشرح لى صدرى و كنز العمال ج 6 ص 391 و ص 400 و ج 3 و ص 61 و ص 154 و ص 155 و ج 6 ص 122 و 398 و مجمع الزوائد ج 9 ص 112 و 121 و 131 و فيض القدير ج 4 ص 355 و الرياض النضره ج 1 ص 13 و 15 و 17 و ج 2 ص 168 و ص 169 و 201 و ذخائر العقبى ص 92 و اسد الغابة ج 3 ص 317 و استيعاب ج 2 ص 460 و حلية الاولياء ج 7 ص 256 و تاريخ بغداد ج 12 ص 268 و الصواعق المحرقة ص 74 و 75 كنوز الحقايق ص 27 و اصابه ابن حجر ج 8 قسم 1 ص 183 و كفاية الطالب ص 34 (بنقل از ج 1 ص 332 فضائل الخمسه).

اين بود رواياتى در مورد اخوت خاصى بين مؤمنين در عصر پيامبر خدا (ص) و نيز در مورد اخوت عامه بين تمام مؤمنين روايات بسيارى كه بچند نمونه آن توجه ميفرمائيد:

اصول كافى مترجم ج 3 صفحه 241 (مفضل بن عمر ميگويد حضرت صادق (ع) فرمود: (مؤمنين برادر بوده فرزندان يك پدر و مادرند و هر گاه يكى از آنان رگى از بدنش آسيب ببيند ديگران برايش نميخوانيد).

اصول كافى مترجم ج 3 صفحه 241: (على بن عقبه از حضرت صادق (ع)، روايت كرده است كه فرمودند: مؤمن برادر مؤمن است، چشم او راهنمايى اوست، نه به او خيانت ميكند و نه در معامله او را فريب ميدهد، و نه هيچگاه به او وعده‏اى ميدهد و تخلف كند).

نور الثقلين ج 5 صفحه 87 حديث 39 معاوية بن عمار گويد از حضرت صادق (ع) پرسيدم: فدايت شوم اين حديثى كه از تو شنيده‏ام تفسيرش چيست؟ فرمود چه حديثى؟ گفت:

المؤمن ينظر بنور اللَّه‏

، فرمودند: اى معاويه خداوند مؤمنين را از نور خود آفريد و آنان را غرق رحمت خود فرمود، و روزى كه خود را به آنان معرفى كرد پيمان ولايت ما را از آنان گرفت، پس مؤمن برادر مؤمن است از پدر و مادرش، پدرش نور و مادرش رحمت است، و با اين نور است كه مؤمن ميبيند).

 (14)- ميل معادل 1482 متر است.

 (15)- اين قسمت نسخه بدل داخلى كروشه از پاورقى اصل عربى بداخل متن آورده شده است «مترجم».

 

 

نوشتن دیدگاه

- اظهار نظر شما به بهبود مطلب ارائه شده و مجموعه سایت کمک خواهد کرد .
- درصورت خراب بودن تصویر متن ارائه شده و یا وجود ایرادات ویراستاری و فنی لطفا در بخش نظرات ما را آگاه کنید .
- از افزودن نظر با کلمات انگلیسی (فنگلیش) بپرهیزید .
- از توهین به قومیت ها و افراد در نظرات اجتناب کنید .
- نظرات تبلیغاتی منتشر نخواهد شد .


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

لیست صفحات

صفحه نخست

ویژه‌نامه اهل‌بیت

ویژه‌نامه احادیث

ویژه‌نامه قرآن کریم

فرقه شناسی

فرهنگی اجتماعی

مناسبت‌ها

ویژه‌نامه علمی

ویژه‌نامه بزرگان‌ما

   Tomb