ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

بعقيده راغب صبح و صباح هر دو اول روز و وقت پيدا شدن سرخى آفتاب در افق است. ولى اقرب صباح را اول روز و صبح را فجر يا اول روز گفته قاموس نيز دو احتمال ميدهد. صحاح فقط فجر گفته است.

بنظر ميايد قول دوم درستتر باشد تا صبح و صباح مترادف نباشند «إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَ لَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ» هود: 81. «وَ الصُّبْحِ إِذا أَسْفَرَ» مدثر:34. قسم بصبح آنگاه كه آشكار شود «وَ الصُّبْحِ إِذا تَنَفَّسَ» تكوير: 18. سوگند بصبح آنگاه كه وسعت گيرد.

«فَإِذا نَزَلَ بِساحَتِهِمْ فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ» صافات: 177. چون عذاب بساحت و محيطشان نازل گردد روز انذار شدگان ناگوار خواهد بود. اين لفظ در قرآن فقط يكبار آمده است.

(اصباح): بكسر اول مصدر است بمعنى صبح نيز آمده (اقرب- مجمع) «فالِقُ الْإِصْباحِ وَ جَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً» انعام: 96. و آن در آيه بمعنى صبح است. معنى: شكافنده صبح است و شب را محل سكون و آرامش قرار داد. اين نيز در قرآن يكبار آمده است. بعضى آنرا اصباح بفتح اول خوانده‏اند كه جمع صبح است.

(مصبح): اسم فاعل است يعنى آنكه وارد وقت صبح ميشود «فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُصْبِحِينَ» حجر: 83. آنگاه كه وارد صبح ميشدند صيحه آنها را گرفت.

(مصباح): اسم آلت است بمعنى چراغ. «مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فِيها مِصْباحٌ ...» نور: 35. جمع آن مصابيح است «وَ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ وَ حِفْظاً» فصلت: 12.

بنظر میرسد علت اين تسميه آنست كه چراغ شب تاريك را با نور خود نظير صبح ميكند.

(اصبح): از افعال مقاربه است.

بمعنى صار (گرديد) مثل «فَقَتَلَهُ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخاسِرِينَ» مائده: 30. يعنى: او را كشت و از زيانكاران گرديد.

«فَأَصْبَحَ هَشِيماً تَذْرُوهُ الرِّياحُ» كهف:45. تمام موارد اين صيغه در قرآن بمعنى صار و گرديدن است مگر بعضى از قبيل «حِينَ تُمْسُونَ وَ حِينَ تُصْبِحُونَ» كه بمعنى داخل شدن در صباح است.

ايضا صيغه‏هاى اسم فاعل آن نحو «إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّها مُصْبِحِينَ» قلم:17.

(مصابيح) «وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ وَ جَعَلْناها رُجُوماً لِلشَّياطِينِ» ملك: 5. «وَ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ وَ حِفْظاً» فصلت: 12. بنا بر آنچه در «رجوم» گذشت مراد از مصابيح تيرهاى شهاب و سنگهاى سر گردان فضا هستند كه در اثر تماس با گازهاى جوّى مشتعل شده و از بين ميروند. منظور از آنها نه نجوم است و نه كواكب.