یکی از شب های سرد زمستان با خودروا م در حال عبور از یکی از خیابان های مرکزی پایتخت بودم که چهره دختر نوجوانی که گوشه خیابان ایستاده بود توجهم را جلب کرد.

به گزارش خبرنگار اجتماعی "انتخاب"؛ از روی کنجکاوی، ماشین را کنار خیابان پارک کردم و به او که از سرما دستانش را به هم می فشرد خیره شدم. معصومیت چهره اش زیر آرایش غلیظش محو شده بود. نگاهم به نگاهش دوخته شد. لحظاتی بعد پرسید: هی خانم، تو از این همه نگاه کردن خسته نشدی؟ توی قیافه من چیزی دیدی که اینطوری خیره شدی؟

پرسیدم چرا این موقع شب اینجا ایستاده ای؟ نگاهی سرد به من انداخت و بدون اینکه جوابم را بدهد با خنده ای تلخ سرش را پایین انداخت.

آواره در خیابان ها

از او خواستم تا پیش من بیاید تا کمی گرم شود، او هم بدون هیچ تعارفی قبول کرد. دلیل حضورش در خیابان را پرسیدم. گفت: تو از یک دختر که از خانه فرار کرده، انتظار داری این موقع شب کجا باشه؟ من شب ها به بعضی از مشتریانم مواد می فروشم. درآمد خوبی ندارم، اما همین که خرج روزمره ام در بیاد کافیه!

روسری اش را درست کرد و نگاهی به خودش در آینه انداخت. از او خواستم تا از دلیل فرارش برایم بگوید. تا این حرف را از من شنید در ماشین را باز کرد تا پیاده شود، دستش را گرفتم و با اصرار از او خواستم، کوتاه از زندگی اش برایم بگوید.

دخترک گفت: من از زمانی که چشم باز کردم پدرم را در حال مواد کشیدن دیدم. چند کلاسی درس نخوانده بودم که پدرم من و خواهرم را مجبور کرد با کیف مدرسه مواد جا به جا کنیم. زمانی که 15 ساله شدم پدرم به من گفت که باید با یکی از دوستان معتادش که 38 سال داشت ازدواج کنم. من هم روز عروسی فرار کردم تا از شر زندگی با خانواده ام رها شوم. حالا با گذشت 2 سال از این ماجرا به هر کاری دست زدم تا زندگی ام را حفظ کنم اما خودم هم نمی دانم که به کجا خواهم رسید ...

از او پرسیدم که تنها زندگی می کند؟ سرش را به علامت نه، تکانی داد و گفت: تازگی ها با یک دختر بالاشهری که از خانه شان فرار کرده هم خانه شده ام.

می گفت: هم خانه اش دختر بالاشهر است و به خاطر دوست پسرش فرار کرده؛ اما حالا از دوستش که قول ازدواج به او داده بود خبری نیست و او هم روی بازگشت به خانه شان را ندارد.

معضل دیروز و امروز

موضوع «فرار دختران» بحث امروز و دیروز نیست و معضلی قدیمی به شمار می رود؛ اما در سال های اخیر به دلیل روند افزایشی که داشته توجه آسیب شناسان اجتماعی را به خود جلب کرده است.

چندی پیش مدیرکانون اصلاح و تربیت تهران اعلام کرد جرم 80 درصد دختران معرفی شده به کانون اصلاح و تربیت، روابط نامشروع و فرار از منزل است.

«خلیل اسدی» جامعه شناس در مورد دلایل «جدایی دختران از خانه» می گوید: بررسی ها نشان می دهد که دلایل زیادی از جمله ازدواج اجباری، طلاق، فقر اقتصادی، اعتیاد والدین یا خود فرد، زندانی بودن پدر یا مادر، خشونت و نبود رابطه صحیح بین والدین و فرزندان در این موضوع دخیل هستند.

وی ادامه می دهد: در گذشته نه چندان دور تربیت فرزندان در خانه صورت می گرفت، ولی در چند سال اخیر رسانه های دیداری، شنیداری و سایت های اینترنتی، گروه دوستان و... سهم بسزایی در تربیت فرزندان ایفا می کنند؛ به این ترتیب، فرزندان در خانواده و اجتماع برای انتخاب راه درست بر سر دوراهی قرار می گیرند. در نتیجه ممکن است راه را به خطا بروند. به عنوان نمونه تعداد زیادی از دختران فراری اعتراف کرده اند که با دیدن برخی از فیلم ها به فکر قهر و فرار از خانه افتاده اند.

این آسیب شناس می افزاید: فرار در بیشتر موارد با آسیب همراه است. دختران پس از فرار با بسیاری از جرایم آشنا می شوند که بر شخصیت آن ها تاثیرمی گذارد و از طرف دیگر آن ها که با فرار، تمام پل های پشت سرشان را خراب کرده اند دچار آسیب های شدیدی از لحاظ روحی و جسمی می شوند.

این آسیب شناس اجتماعی تأکید می کند: این افراد با انتخابی نا آگاهانه و بدون تفکر، نه تنها به خودشان ضربه جبران ناپذیری می زنند بلکه شخصیت اجتماعی خانواده شان را هم تحت تاثیر قرار می دهند.

فرار؛ سرانجام بی توجهی به نیاز عاطفی
در این رابطه بسیاری از والدین گمان می کنند که با ایجاد شرایط مالی و اقتصادی خوب برای فرزندانشان دیگر نیازی به ابراز مهر و محبت ندارند. در این خانواده ها زمانی که نوجوان احساس کند به نیازهای روحی وی پاسخ داده نمی شود، برای رفع آن و دستیابی به یک همدل به دیگران متوسل می شود و در بسیاری اوقات فرار از خانه بدین مقصود انجام می گیرد.

«محمد رضا دژکام» روان شناس با تایید این موضوع می گوید: برخی از افراد بر این باورند که اگر نیاز مالی و جسمی فرزندشان را تامین کنند دیگر هیچ مسوولیتی در قبال آن ها ندارند؛ در صورتی که این افراد سخت در اشتباهند. فرزندان بیش از هر چیز به این احتیاج دارند که نیاز های روحی شان از سوی پدر و مادر تامین شود. وی در ادامه می افزاید: نوجوانان در یک سنی نیاز به سنگ صبور دارند. وقتی والدین نسبت به این موضوع بی تفاوت هستند در نتیجه آن ها به گروه همسالانشان پناه می برند که در خیلی از موارد، می تواند خطرناک باشد.

این روان شناس تصریح می کند: در گروه دوستان افرادی هستند که از سادگی دختران نوجوان استفاده کرده و آن ها را به فرار و حتی استفاده از مواد مخدر تشویق می کنند تا به اهداف شوم خود دست یابند. وی با بیان اینکه یکی از عوامل اصلی فرار دختران از خانه، اعضای خانواده هستند، ادامه می دهد: اگر امنیت روانی در خانه وجود نداشته باشد و فرزند از لحاظ عاطفی و احساسی تامین نشود در نتیجه برای فرار از کشمکش های درون خانه، تنها راه را در فرار می بیند.

راه بازگشت را باز کنیم

«دژکام» توضیح می دهد: وقتی دختری از خانه فرار می کند، انگ دختر فراری به او می خورد در نتیجه بازگشت او به خانه بسیار سخت و دشوار خواهد بود. بررسی ها نشان می دهد که اوج سن فرار دختران از خانه بین 12 تا 18 سال است. دقیقاً زمانی که دوره بحران شکل گیری شخصیت نوجوانان است. به گفته این روان شناس، بعد از فرار دختر از خانه آسیب هایی مثل اعتیاد، تجاوز و... در کمین آن هاست و دختر هم نمی تواند برای مقابله با آن کاری انجام دهد چون راه بازگشتی را برای خود نمی بیند.

وی به خانواده ها توصیه می کند: وقتی دختری از خانه فرار کرد اتفاقی است که افتاده و خانواده ها باید سعی کنند دختر را پیدا کنند و اجازه دهند به زندگی برگردد و در رفتارشان تجدید نظر کنند و ببینند که کجای راه را اشتباه رفته اند. والدین باید سعی کنند مثل یک دوست با فرزندانشان رفتار کنند و از نظر عاطفی و احساسی آن ها را تامین کنند.

* ندا جعفری

این بار هم آمار تکان‌دهنده بود، ۱۰ در صد پرونده‌های مدنی دادگاه‌ها را طلاق توافقی تشکیل می‌دهد یعنی ۱۲٬۰۰۰ پرونده طلاق توافقی در یک ماه و به عبارتی یعنی هر روز (به جز ایام تعطیل) ۵۰۰ خانواده در کشور توافقی از هم می‌پاشند. 
شاید به همین دلیل رییس کل دادگستری استان یزد می‌گوید‌: «آمارهای ارائه شده از سوی قوه قضاییه بیانگر وجود آسیب‌های بزرگی در سطح جامعه است به طوری که دومین آیتم پرونده‌های کیفری در سطح کشور را سرقت و دومین آیتم پرونده‌های مدنی را طلاق توافقی تشکیل می‌دهد. او ادامه می‌دهد حدود ۱۲٬۰۰۰ پرونده طلاق توافقی طی یک ماه در سراسر کشور وارد دستگاه قضایی شده است که ۱۰ درصد پروندهای مدنی را تشکیل می‌دهند.» 
حیدری می‌گوید طلاق جرم نیست ولی ریشه هزاران جرم است، «طلاق آسیب‌های اجتماعی زیادی را به دنبال دارد که فرزندان طلاق و زنان بی‌سرپرست که در جامعه رها می‌شوند مشکلات عدیده‌ای را بوجود می‌آورند.» 
و اما رییس کل دادگستری استان یزد در انتها می‌گوید که این جرایم زیبنده جامعه اسلامی نیست، و باید زمینه‌ای فراهم شود که این آسیب‌ها از جامعه رخت بربندد یا حداقل کمرنگ شود. 
اما این آسیب‌ها چگونه قرار است از جامعه ما رخت بربندد؟ 
مصطفی اقلیما رییس انجمن مددکاری به خبرآنلاین می‌گوید با مروری بر آماری که منتشر می‌شود، ملاحظه می‌کنیم که با تمام فرهنگ‌سازی‌ها و کارهایی که برای افزایش آمار ازدواج و سوق دادن جوانان به سمت تشکیل زندگی مشترک صورت می‌گیرد با این حال این طلاق است که روند فزاینده‌ای دارد. 
او می‌گوید : «مشاهده می‌شود که آمار طلاق از ۵ / ۹ درصد در ۱۰ سال قبل به ۲۴ درصد رسیده و افزایش چشمگیری پیدا کرده است. در ۶ ماه اول امسال نیز طلاق ۶ درصد افزایش داشته این در حالی است که ازدواج ۵ درصد کم شده است. سوالی که در اینجا به وجود می‌آید این است که چرا چنین اتفاقی رخ داده و چه عواملی در این قضیه دخیل هستند؟» 
در بررسی این قضیه نمی‌توان صرفا یک عامل را دخیل دانست بلکه عوامل متعدد و گوناگون دست به دست هم می‌دهند تا کار به اینجا بکشد. به عنوان مثال یکی از مسائل خیلی مهم و تاثیرگذار که گاهی نقش آن نادیده گرفته می‌شود، تورم و گرانی جنس‌هاست. در این شرایط که قیمت اجناس و هزینه‌های مسکن و زندگی روزبه‌روز افزایش می‌یابد، فقط نمی‌توان به جوان‌ها توصیه کرد که بروید ازدواج کنید و این سنت را انجام بدهید بلکه باید به شرایط اقتصادی آن‌ها و جامعه نیز توجه کرد که آیا اصلاً با این درآمدها و با این مخارج می‌توانند چنین کاری را بکنند یا نه؟ 
هنگامی که ۵۰ درصد درآمد یک فرد فقط برای مسکن او هزینه می‌شود، این فرد برای تامین مایحتاج زندگی مجبور می‌شود به شغل دوم و گاهی سوم رو ببرد و با روح و جانی خسته به خانه بازگردد که احتمال کاهش آستانه تحمل و بروز هرگونه آسیب و پرخاشگری و دیگرآزاری را در او بالا می‌برد. از آنجا که میزان درآمدها کفاف زندگی را نمی‌دهد، اشخاص باید با توانی دوچندان به کار بپردازند و تمام انرژی خود را برای کار بگذارند و در این میان، جای کمی برای احساس و منطق باقی می‌ماند و با پایین آمدن منطق، ممکن است دست افراد در خانه و جامعه روی افراد دیگر بالا برود. 
در شرایط کنونی، هیچکس نمی‌داند آیا این میزان حقوقی را که دارد فردا هم دارد یا نه و این عدم ثبات و آرامش نداشتن از سویی منجر به ترس از ازدواج و از سوی دیگر منجر به بداخلاقی‌های ناخودآگاه با افراد خانواده می‌شود. این که می‌گویند باید به مردم مهارت‌های زندگی و کنترل شیوه‌های خشم و ... را آموزش داد درست است اما مساله اینجاست که تنها با آگاهی نمی‌توان کاری کرد، نمی‌توان گفت گرسنه باش ولی آگاه باش و دست به رفتار ناهنجار نزن و آرام به زندگی‌ات ادامه بده. 
صمد فدایی عضو کمسیون اجتماعی مجلس هم به خبر آنلاین می‌گوید که درست است که اغلب این عوامل به مسائل فردی و تصمیمات شخصی و خانوادگی برمی‌گردد که به عنوان رکن اساسی نقش مهمی دارند، اما دولت‌ها نیز با اتخاذ سیاست‌های گوناگون می‌توانند نقش پررنگی در کمتر شدن طلاق‌هایی که رخ می‌دهد ایفا کنند. 
در کشور ما نیز تلاش بر کاهش طلاق است و سیاست‌های دولت و دستگاه‌های دولتی و نهادهایی مثل سازمان بهزیستی و سایر تشکل‌ها و نهادهای دولتی و شبه دولتی بر حمایت از نهاد خانواده استوار است. 
برخی از سازمان‌های غیردولتی یا تحت عنوان «سمن» ها نیز می‌توانند نقش مهمی داشته باشند و همینطور که اینگونه نهادها در مباحثی چون کاهش اعتیاد کارساز و موثر بودند، می‌توانند به شکل پررنگ در قضیه طلاق هم ورود پیدا کنند به گونه‌ای که این کار در کشورهای دیگر هم جواب داده است. این تشکل‌ها به نوعی با برنامه‌ریزی کردن، با آگاهی‌بخشی و ایجاد و برگزاری کلاس‌های مشاوره و آموزشی برای خانواده‌ها مخصوصا زوج‌های جوان و خانواده‌های در معرض بحران و آسیب می‌توانند بخش عمده‌ای از مشکلاتی را که به طلاق منجر می‌شود برطرف کنند.

در بخشي از بازار اجاره تهران كه موجران چندملكي آن را در اختيار دارند، فرمول جديدي براي اجاره‌بها، رايج شده كه با توجه به مشوق‌هاي پيش‌بيني شده در آن براي مستاجرها، استقبال اوليه پرداخت‌كنندگان را به همراه داشته است.

در يكي دو سال اخير صاحبان آپارتمان‌هاي اجاره‌اي به خاطر عدم‌صرفه سپرده‌گذاري بانكي ناشي از كاهش نرخ سود، دريافت «اجاره‌ماهانه» را جايگزين «رهن يا همان پول‌پيش» كرده بودند، اما حالا فرمول سومي وارد بازار شده كه در قالب آن، مالك مبلغ اجاره‌ماهانه يك‌سال را در 2 قسط 6 ماهه دريافت مي‌كند و به ازاي آن، معادل اجاره 5/1 تا 2 ماه را تخفيف درنظر مي‌گيرد.

اين فرمول كه از روي ايده مالكان داراي بيش‌از 5 واحدمسكوني اجاره‌اي -با هدف خنثي‌‌سازي سود‌ ناچيز بانك‌ها- طراحي شده، اغلب براي آپارتمان‌هاي متراژ بزرگ –بالاي 150 مترمربع- لحاظ مي‌شود.

آن‌طور كه مشاوران‌ املاك مي‌گويند، موجران چند واحدي درآمد حاصل از «دريافت اجاره 6 ماه به صورت يكجا» را براي خريد آپارتمان‌هاي جديدتر و عرضه آنها به بازار اجاره هزينه مي‌كنند و گروهي ديگر كه همزمان با اجاره‌داري در ساخت‌وساز نيز مشغول بكارند از محل اين درآمد، تامين مالي ساخت را انجام مي‌دهند.

به گزارش «دنياي‌اقتصاد» پيش‌تر مسوولان وزارت مسكن بنا داشتند فرمول «يك‌ ميليون تومان رهن برابر است با 30 هزار تومان اجاره‌ ماهانه» را به فرمول «يك ميليون رهن معادل 20 هزار تومان اجاره» تبديل كنند تا از اين طريق، رقم اجاره‌ ماهانه را كاهش دهند كه اين طرح دولت در مرحله مطالعاتي، متوقف شد.

اين در حالي است كه فرمول تازه «دريافت اجاره يك‌سال در 2 قسط» هم‌اكنون توسط فعالان بازار اجاره و بعد از توافق موجر و مستاجر به وجود آمده است.

در همین حال اظهارات عده‌ای از دلالان بازار اجاره مسکن به «دنیای اقتصاد» درباره وضعیت فعلی بازار اجاره آن دسته از واحدهایی که فقط با شرایط دریافت یکجای اجاره ماهانه به مستاجران واگذار می‌شوند، به این شرح است:

رفتار موجران سرمایه‌گذار

یکی از فعالان بازار مسکن در منطقه یک در این باره گفت: معمولا مالکانی که صاحب بیش از 5 واحد مسکونی در یک منطقه یا یک مجتمع هستند، ترجیح می‌دهند واحدهای خود را با اجاره 6 ماهه بدون مبلغ ودیعه به متقاضیان تحویل دهند؛ چرا که آنها روی نرخ اجاره ماهانه دریافتی برنامه ریزی کرده‌اند و اگر بخواهند حتی ودیعه اندکی در نظر بگیرند می‌دانند که از میزان اجاره بهای ماهانه کاسته خواهد شد به همین علت آنها از تعیین ودیعه خودداری می‌کنند.

صدرا در ادامه، درباره دلیل شرایط پرداخت اجاره بهای این دسته از واحدهای مسکونی گفت: عده‌ای از موجران به سودهای بانکی قانع نیستند زیرا میزان درصد سود بانکی را ناچیز می‌دانند به همین خاطر آنها ترجیح می‌دهند که اجاره ماهانه‌ای که برای واحدهای خود اعلام می‌کنند به میزان دلخواه شان سودمند باشد تا بتوانند با دریافت نرخ‌های اجاره چند میلیونی، در بازار مسکن یا دیگر بازارهای اقتصادی سرمایه‌گذاری کنند. وی همچنین تاکید کرد: در این نوع اجاره‌نشینی، مستاجر باید اجاره بهای 6 ماه ابتدایی را در حین تنظیم قرارداد و مبلغ اجاره 6 ماه دوم را در یک فقره چک به مالک تحویل دهد.

پرداخت به نفع مستاجران

پرداخت اجاره با فرمول جدید بیشتر به سود مستاجران است تا رهن کامل. یکی از دلالان فعال در بازار اجاره مسکن در غرب تهران دراین باره خاطر نشان کرد: برای مثال اگر اجاره یک واحد مسکونی به طور ماهانه 2 میلیون تومان پیشنهاد شود جمع اجاره بهای سالانه این واحد 24 میلیون تومان خواهد شد، اما اگر همان واحد قرار باشد با شرایط رهن کامل، به بازار عرضه شود به طور یقین نرخ پیشنهادی رهن دو برابر اجاره خواهد بود پس کاملا مشخص است پرداخت اجاره ماهانه بیشتر به نفع مستاجر است تا پرداخت رهن کامل، اما به دلیل اینکه اکثر متقاضیان نقدینگی چند میلیون تومانی در ماه ندارند که در بازار اجاره مسکن خرج کنند رو به بازار رهن کامل یا رهن و اجاره می‌آورند به همین خاطر در اکثر مناطق غرب تهران حجم واحدهای مسکونی که با شرایط اجاره ماهانه یا فرمول جدید به بازار عرضه می‌شوند بسیار اندک است.

وی در عین حال درباره محله‌هایی در غرب تهران که می‌توان فایل‌های اجاره به شرط پرداخت یکجای اجاره ماهانه را یافت، تاکید کرد: متقاضی اجاره این دسته از واحدهای مسکونی در غرب تهران می‌توانند در شهرک غرب یا سعادت آباد به دنبال چنین واحدهایی باشند.

تخفیف، شرط فرمول جدید

در یکی دیگر از محله‌های شمال تهران یعنی زعفرانیه بنگاهداری درباره تخفیف واحدهای اجاره‌ای که مالکان از مستاجران فقط ماهانه اجاره دریافت می‌کنند، گفت: اگر مستاجر بخواهد اجاره 12 ماه را در همان ابتدای قرارداد اجاره پرداخت کند یا این موضوع را خود مالک پیشنهاد کند، نرخ اجاره تعیین شده از تخفیف چشمگیری بهره‌مند خواهد شد.

تیموری با افزودن این مطلب اظهار کرد: اگر مستاجر اجاره بهای یک سال را در ابتدا پرداخت کند 5/2 تا 5 درصد تخفیف می‌گیرد یا اینکه مستاجر از پرداخت اجاره یک ماه و نیم معاف می‌شود.

وی در ادامه در رابطه با این دسته از واحدها تصریح کرد: معمولا برخی از واحدهای مسکونی که مالک برای اجاره آنها ودیعه در نظر نمی‌گیرد و فقط خواستار دریافت اجاره ماهانه از مستاجر است، به صورت مبله شده در اختیار مستاجران قرار می‌گیرند و البته بسیاری از این موجران ترجیح می‌دهند واحدهای خود را به مستاجران خارجی اجاره دهند.

دریافت اجاره بهای 6 ماه اول حین عقد قرارداد

مشاور املاکی در منطقه اقدسیه درباره نحوه پرداخت اجاره بهای واحدهایی که بدون ودیعه و براساس فرمول جدید به بازار اجاره عرضه می‌شوند، تاکید کرد: اگر یک واحد مسکونی با شرایط پرداخت 6 ماهه اجاره بدون مبلغ ودیعه اعلام شود، مستاجر باید آگاه باشد که باید نرخ اجاره 6 ماه اول را هنگام عقد قرارداد پرداخت کند. برای مثال، اگر اجاره ماهانه یک واحد مسکونی در شمال تهران حدود 4 میلیون تومان باشد مستاجر باید 24 میلیون تومان را ابتدا پرداخت کند و 24 میلیون تومان مابقی را که معمولا در اواسط یا اواخر 6 ماه دوم پرداخت مي‌شود را پرداخت کند.

این بنگاهدار درباره درآمدی که موجران از این نوع اجاره داری کسب می‌کنند، اذعان کرد: معمولا مالکانی که بیش از چند واحد مسکونی دارند، نحوه پرداخت اجاره بهای واحدهای استیجاری خود را این چنین تعیین می‌کنند و آنها با مبلغ دریافتی از کل واحدها ممکن است تعدادی واحد مسکونی پیش خرید کنند که بعد از اتمام کار، دوباره واحدها را به بازار اجاره با همين نحوه دریافت اجاره معرفی کنند.

این گروه، یک مجسمه طلایی رنگ به شکل یک سکه خمیده طراحی کرده است. این مجسمه یک آهنربای قوی است و شهروندان سکه های خود را به سطح طلایی رنگ آن متصل می کنند. هرکسی می تواند بنا برذوق خودش، در هر نقطه از مجسمه، سکه خود را قرار دهد و یا حتی اسم خود را بنویسد و علاوه بر سرگرمی، در یک کار خیر نیز سهیم باشد.

این طرح ابتدا در جشنواره طراحی لندن ارائه شد و پس از استقبال مدیران جشنواره و همچنین مدیران شهری، سبرای بهره برداری در بخش مرکزی شهر نصب شد. این سکه عظیم الجثه مغناطیسی، در مدت زمان برپایی، با استقبال عموم مردم مواجه شده است و نقش به سزایی در ایجاد مشارکت عمومی در شهروندان ایفا کرده است.