خطبه دويست و سي و هشت

- در باره دو داور عراق و شام و نكوهش كوفيان فرمود -

1 وصف شاميان

شاميان درشت خوياني پست، بردگاني فرو مايه‏اند كه از هر گوشه‏اي گرد آمده، و از گروه‏هاي مختلفي تركيب يافته‏اند، مردمي كه سزاوار بودند احكام دين را بياموزند، و تربيت شوند، و دانش فراگيرند، و كار آزموده شوند، و سرپرست داشته باشند، و دستگيرشان كنند، و آنها را به كار مفيد وادارند.آنان نه از مهاجرانند و نه از انصار، و نه آنان كه خانه و زندگي خود را براي مهاجران آماده كرده، و از جان و دل ايمان آوردند.

2 نكوهش از انتخاب حكم

آگاه باشيد كه شاميان در انتخاب حكم، نزديك‏ترين فردي را كه دوست داشتند برگزيدند، و شما فردي را كه از همه به ناخشنودي نزديك‏تر بود انتخاب كرديد، همانا سر و كار شما با عبد اللّه پسر قيس است كه مي‏گفت:»جنگ فتنه است بند كمان‏ها را ببرّيد و شمشيرها را در نيام كنيد« اگر راست مي‏گفت پس چرا بدون اجبار در جنگ شركت كرده و اگر دروغ مي‏گفت پس متّهم است.

براي داوري.عبد اللّه بن عباس را رو در روي عمرو عاص قرار دهيد، و از فرصت مناسب استفاده كنيد، و مرزهاي دور دست كشور اسلامي را در دست خود نگه داريد، آيا نمي‏بينيد كه شهرهاي شما ميدان نبرد شده و خانه‏هاي شما هدف تيرهاي دشمنان قرار گرفته است.

خطبه دويست و سي و هفت

سفارش به نيكوكاري

حال كه زنده و برقراريد، پس عمل نيكو انجام دهيد، زيرا پرونده‏ها گشوده، راه توبه آماده، و خدا فراريان را فرا مي‏خواند، و بدكاران اميد بازگشت دارند.

عمل كنيد، پيش از آن كه چراغ عمل خاموش، و فرصت پايان يافته، و اجل فرارسيده، و در توبه بسته، و فرشتگان به آسمان پرواز كنند.پس هر كسي با تلاش خود براي خود، از روزگار زندگاني براي ايّام پس از مرگ، از دنياي فنا پذير براي جهان پايدار، و از گذرگاه دنيا براي زندگي جاودانه آخرت، توشه برگيرد، انسان بايد از خدا بترسد، زيرا تا لحظه مرگ فرصت داده شده، و مهلت عمل نيكو دارد.انسان بايد نفس را مهار زند، و آن را در اختيار گرفته از طغيان و گناهان باز دارد، و زمام آن را به سوي اطاعت پروردگار بكشاند.

خطبه دويست و سي و شش

- از هجرت و پيوستن به پيامبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم سخن مي‏گويد -

ياد مشكلات هجرت

خود را در راهي قرار دادم كه پيامبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم رفته بود، و همه جا از او پرسيدم تا به سرزمين «عرج» رسيدم.

«اين جملات در يك سخن طولاني آمده است، جمله «فأطأ ذكره»

- در همه جا از او مي‏پرسيدم.- يكي از سخناني است كه در اوج فصاحت قرار دارد، يعني خبر حركت پيامبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم از ابتداء حركت تا پايان به من مي‏رسيد، كه امام اين معنا را با كناية آورده است -

خطبه دويست و سي و پنج

- در سال 35 هجري وقتي عثمان محاصره شد، ابن عباس را فرستاد كه علي عليه السّلام در مدينه نباشد و به باغات ينبع «محلّي در اطراف مدينه» برود، كه مردم به نام او شعار ندهند، امام رفت.وقتي احتياج شديد به ياري داشت پيغام داد و امام به مدينه برگشت.دوباره ابن عباس را فرستاد كه علي عليه السّلام از مدينه خارج شود، امام فرمود -

نكوهش از موضع گيري‏هاي نارواي عثمان

اي پسر عبّاس عثمان جز اين نمي‏خواهد كه مرا سرگردان نگهدارد، گاهي بروم، و زماني برگردم، يك بار پيغام فرستاد از مدينه خارج شوم، دوباره خبر داد كه باز گردم، هم اكنون تو را فرستاده كه از شهر خارج شوم.به خدا سوگند، آنقدر از او دفاع كردم كه ترسيدم گناهكار باشم.