• 1
• 2
• 3
• 4
• 5

خطبه هشتاد و ششم

- برخي از شارحان گفتند كه اين خطبه در شهر كوفه ايراد شد -

1 معرّفي بهترين بنده خدا - الگوي انسان كامل -

اي بندگان خدا همانا بهترين و محبوب‏ترين بنده نزد خدا، بنده‏اي است كه خدا او را در پيكار با نفس ياري داده است، آن كس كه جامعه زيرين او اندوه، و لباس رويين او ترس از خداست، چراغ هدايت در قلبش روشن شده و وسائل لازم براي روزي او فراهم آمده و دوري‏ها و دشواري‏ها را بر خود نزديك و آسان ساخته است.حقايق دنيا را با چشم دل نگريسته، همواره به ياد خدا بوده و اعمال نيكو، فراوان انجام داده است.از چشمه گواراي حق سيراب گشته، چشمه‏اي كه به آساني به آن رسيد و از آن نوشيده سيراب گرديد.راه هموار و راست قدم برداشته، پيراهن شهوات را از تن بيرون كرده، و جز يك غم، از تمام غم‏ها خود را مي‏رهاند، و از صف كور دلان و مشاركت با هواپرستان خارج شد، كليد باز كننده درهاي هدايت شد و قفل درهاي گمراهي و خواري گرديد.راه هدايت را با روشن دلي ديد، و از همان راه رفت، و نشانه‏هاي آن را شناخت و از امواج سركش شهوات گذشت.به استوارترين دستاويزها و محكم‏ترين طناب‏ها چنگ انداخت، چنان به يقين و حقيقت رسيد كه گويي نور خورشيد بر او تابيد، در برابر خداوند خود را به گونه‏اي تسليم كرد كه هر فرمان او را انجام مي‏دهد و هر فرعي را به اصلش باز مي‏گرداند.چراغ تاريكي‏ها، و روشني بخش تيرگي‏ها، كليد درهاي بسته و بر طرف كننده دشواري‏ها، و راهنماي گمراهان در بيابان‏هاي سرگرداني است.سخن مي‏گويد، خوب مي‏فهماند، سكوت كرده به سلامت مي‏گذرد، براي خدا اعمال خويش را خالص كرده آن چنان كه خدا پذيرفته است، از گنجينه‏هاي آيين خدا و اركان زمين است.خود را به عدالت واداشته و آغاز عدالت او آن كه هواي نفس را از دل بيرون رانده است، حق را مي‏شناساند و به آن عمل مي‏كند.كار خيري نيست مگر كه به آن قيام مي‏كند، و در هيچ جا گمان خيري نبرده جز آن كه به سوي آن شتافته.اختيار خود را به قرآن سپرده، و قرآن را راهبر و پيشواي خود قرار داده است، هر جا كه قرآن بار اندازد فرود آيد، و هر جا كه قرآن جاي گيرد مسكن گزيند.

2 وصف زشت ‏ترين انسان «عالم نمايان»

و ديگري كه او را دانشمند نامند امّا از دانش بي‏بهره است، يك دسته از ناداني‏ها را از جمعي نادان فرا گرفته، و مطالب گمراه كننده را از گمراهان آموخته، و به هم بافته، و دام‏هايي از طناب‏هاي غرور و گفته‏هاي دروغين بر سر راه مردم افكنده، قرآن را بر اميال و خواسته‏هاي خود تطبيق مي‏دهد، و حق را به هوس‏هاي خود تفسير مي‏كند.

مردم را از گناهان بزرگ ايمن مي‏سازد، و جرائم بزرگ را سبك جلوه مي‏دهد.ادّعا مي‏كند از ارتكاب شبهات پرهيز دارد امّا در آنها غوطه مي‏خورد.مي‏گويد:از بدعت‏ها دورم، ولي در آنها غرق شده است.چهره ظاهر او چهره انسان، و قلبش قلب حيوان درنده است، راه هدايت را نمي‏شناسد كه از آن سو برود، و راه خطا و باطل را نمي‏داند كه از آن بپرهيزد، پس مرده‏اي است در ميان زندگان.

3 شناساندن عترت پيامبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و امامان راستين عليه السّلام

مردم كجا مي‏رويد چرا از حق منحرف مي‏شويد پرچم‏هاي حق بر و نشانه‏هاي آن آشكار است، با اينكه چراغهاي هدايت روشنگر راهند، چون گمراهان به كجا مي‏رويد چرا سرگردانيد در حالي كه عترت پيامبر شما در ميان شماست، آنها زمامداران حق و يقينند، پيشوايان دين، و زبان‏هاي راستي و راستگويانند، پس بايد در بهترين منازل قرآن جايشان دهيد و همانند تشنگاني كه به سوي آب شتابانند، به سويشان هجوم ببريد.اي مردم اين حقيقت را از خاتم پيامبران بياموزيد كه فرمود:هر كه از ما مي‏ميرد، در حقيقت نمرده است و چيزي از ما كهنه نمي‏شود.پس آنچه نمي‏دانيد، نگوييد، زيرا بسياري از حقايق در اموري است كه نا آگاهانه انكار مي‏كنيد.

4 ويژگي‏هاي امام علي عليه السّلام

مردم عذر خواهي كنيد از كسي كه دليلي بر ضدّ او نداريد، و آن كس من مي‏باشم، مگر من در ميان شما بر اساس «ثقل اكبر» كه قرآن است عمل نكردم و ثقل اصغر «عترت پيامبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم» را در ميان شما باقي نگذاردم مگر من پرچم ايمان را در بين شما استوار نساختم و از حدود و مرز حلال و حرام آگاهيتان ندادم مگر پيراهن عافيت را با عدل خود به اندام شما نپوشاندم و نيكي‏ها را با اعمال و گفتار خود در ميان شما رواج ندادم و ملكات اخلاق انساني را به شما نشان ندادم پس وهم و گمان خود را در آنجا كه چشم دل ژرفاي آن را مشاهده نمي‏كند، و فكرتان توانايي تاختن در آن راه ندارد، به كار نگيريد، برخي از همين خطبه است:

5 اخبار غيبي نسبت به آينده بني اميّه

تا آن كه برخي از شما گمان مي‏برند كه دنيا به كام بني اميّه شد، و همه خوبي‏ها را افزون به آنها سپرده و آنها را از سرچشمه خود سيراب كرده، و تازيانه و شمشيرشان از سر اين امّت كنار نخواهد رفت.كساني كه چنين مي‏انديشند در اشتباهند، زيرا سهم بني اميّه تنها جرعه‏اي از زندگي لذّت بخش است كه مدّتي آن را مي‏مكند سپس همه آنچه را كه نوشيدند بيرون مي‏ريزند.

خطبه (86)

و من خطبة له عليه السلام

عِبَادَ اللَّهِ إِنَّ مِنْ أَحَبِّ عِبَادِ اللَّهِ إِلَيْهِ عَبْداً أَعَانَهُ اللَّهُ عَلَى نَفْسِهِ فَاسْتَشْعَرَ الْحُزْنَ وَ تَجَلْبَبَ الْخَوْفَ فَزَهَرَ مِصْبَاحُ الْهُدَى فِي قَلْبِهِ وَ أَعَدَّ الْقِرَى لِيَوْمِهِ النَّازِلِ بِهِ فَقَرَّبَ عَلَى نَفْسِهِ الْبَعِيدَ وَ هَوَّنَ الشَّدِيدَ نَظَرَ فَأَبْصَرَ وَ ذَكَرَ فَاسْتَكْثَرَ وَ ارْتَوَى مِنْ عَذْبٍ فُرَاتٍ سُهِّلَتْ لَهُ مَوَارِدُهُ فَشَرِبَ نَهَلًا وَ سَلَكَ سَبِيلًا جَدَداً قَدْ خَلَعَ سَرَابِيلَ الشَّهَوَاتِ وَ تَخَلَّى مِنَ الْهُمُومِ إِلَّا هَمّاً وَاحِداً انْفَرَدَ بِهِ فَخَرَجَ مِنْ صِفَةِ الْعَمَى وَ مُشَارَكَةِ أَهْلِ الْهَوَى وَ صَارَ مِنْ مَفَاتِيحِ أَبْوَابِ الْهُدَى وَ مَغَالِيقِ أَبْوَابِ الرَّدَى

قَدْ أَبْصَرَ طَرِيقَهُ وَ سَلَكَ سَبِيلَهُ وَ عَرَفَ مَنَارَهُ وَ قَطَعَ غِمَارَهُ وَ اسْتَمْسَكَ مِنَ الْعُرَى بِأَوْثَقِهَا وَ مِنَ الْحِبَالِ بِأَمْتَنِهَا فَهُوَ مِنَ الْيَقِينِ عَلَى مِثْلِ ضَوْءِ الشَّمْسِ قَدْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلَّهِ سُبْحَانَهُ فِي أَرْفَعِ الْأُمُورِ مِنْ إِصْدَارِ كُلِّ وَارِدٍ عَلَيْهِ وَ تَصْيِيرِ كُلِّ فَرْعٍ إِلَى أَصْلِهِ مِصْبَاحُ ظُلُمَاتٍ كَشَّافُ عَشَوَاتٍ مِفْتَاحُ مُبْهَمَاتٍ دَفَّاعُ مُعْضِلَاتٍ دَلِيلُ فَلَوَاتٍ يَقُولُ فَيُفْهِمُ وَ يَسْكُتُ فَيَسْلَمُ قَدْ أَخْلَصَ لِلَّهِ فَاسْتَخْلَصَهُ فَهُوَ مِنْ مَعَادِنِ دِينِهِ وَ أَوْتَادِ أَرْضِهِ قَدْ أَلْزَمَ نَفْسَهُ الْعَدْلَ فَكَانَ أَوَّلُ عَدْلِهِ نَفْيَ الْهَوَى عَنْ نَفْسِهِ يَصِفُ الْحَقَّ وَ يَعْمَلُ بِهِ لَا يَدَعُ لِلْخَيْرِ غَايَةً إِلَّا أَمَّهَا وَ لَا مَظِنَّةً إِلَّا قَصَدَهَا قَدْ أَمْكَنَ الْكِتَابَ مِنْ زِمَامِهِ فَهُوَ قَائِدُهُ وَ إِمَامُهُ‏ يَحُلُّ حَيْثُ حَلَّ ثَقَلُهُ وَ يَنْزِلُ حَيْثُ كَانَ مَنْزِلُهُ وَ آخَرُ قَدْ تَسَمَّى عَالِماً وَ لَيْسَ بِهِ

فَاقْتَبَسَ جَهَائِلَ مِنْ جُهَّالٍ وَ أَضَالِيلَ مِنْ ضُلَّالٍ وَ نَصَبَ لِلنَّاسِ أَشْرَاكاً مِنْ حَبَائِلِ غُرُورٍ وَ قَوْلٍ زُورٍ قَدْ حَمَلَ الْكِتَابَ عَلَى آرَائِهِ وَ عَطَفَ الْحَقَّ عَلَى أَهْوَائِهِ يُؤَمِّنُ (النَّاسَ) مِنَ الْعَظَائِمِ وَ يُهَوِّنُ كَبِيرَ الْجَرَائِمِ يَقُولُ أَقِفُ عِنْدَ الشُّبُهَاتِ وَ فِيهَا وَقَعَ وَ يَقُولُ أَعْتَزِلُ الْبِدَعَ وَ بَيْنَهَا اضْطَجَعَ فَالصُّورَةُ صُورَةُ إِنْسَانٍ وَ الْقَلْبُ قَلْبُ حَيَوَانٍ لَا يَعْرِفُ بَابَ الْهُدَى فَيَتَّبِعَهُ وَ لَا بَابَ الْعَمَى فَيَصُدَّ عَنْهُ وَ ذَلِكَ مَيِّتُ الْأَحْيَاءِ فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ وَ أَنَّى تُؤْفَكُونَ وَ الْأَعْلَامُ قَائِمَةٌ وَ الْآيَاتُ وَاضِحَةٌ وَ الْمَنَارُ مَنْصُوبَةٌ فَأَيْنَ يُتَاهُ بِكُمْ بَلْ كَيْفَ تَعْمَهُونَ وَ بَيْنَكُمْ عِتْرَةُ نَبِيِّكُمْ وَ هُمْ أَزِمَّةُ الْحَقِّ (وَ أَعْلَامُ الدِّينِ) وَ أَلْسِنَةُ الصِّدْقِ فَأَنْزِلُوهُمْ بِأَحْسَنِ مَنَازِلِ الْقُرْآنِ وَ رِدُوهُمْ وُرُودَ الْهِيمِ الْعِطَاشِ

أَيُّهَا النَّاسُ خُذُوهَا عَنْ خَاتَمِ النَّبِيِّينَ صلى الله عليه واله و سلم إِنَّهُ يَمُوتُ مَنْ مَاتَ مِنَّا وَ لَيْسَ بِمَيِّتٍ وَ يَبْلَى مَنْ بَلِيَ مِنَّا وَ لَيْسَ بِبَالٍ فَلَا تَقُولُوا بِمَا لَا تَعْرِفُونَ فَإِنَّ أَكْثَرَ الْحَقِّ فِيمَا تُنْكِرُونَ وَ اعْذِرُوا مَنْ لَا حُجَّةَ لَكُمْ عَلَيْهِ وَ أَنَا هُوَ أَ لَمْ أَعْمَلْ فِيكُمْ بِالثَّقَلِ الْأَكْبَرِ وَ أَتْرُكْ فِيكُمُ الثَّقَلَ الْأَصْغَرَ وَ رَكَزْتُ فِيكُمْ رَايَةَ الْإِيمَانِ وَ وَقَفْتُكُمْ عَلَى حُدُودِ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ أَلْبَسْتُكُمُ الْعَافِيَةَ مِنْ عَدْلِي وَ فَرَشْتُكُمُ الْمَعْرُوفَ مِنْ قَوْلِي وَ فِعْلِي‏ وَ أَرَيْتُكُمْ كَرَائِمَ الْأَخْلَاقِ مِنْ نَفْسِي فَلَا تَسْتَعْمِلُوا الرَّأْيَ فِيمَا لَا يُدْرِكُ قَعْرَهُ الْبَصَرُ وَ لَا يَتَغَلْغَلُ إِلَيْهِ الفكر

و منها حَتَّى يَظُنَّ الظَّانُّ أَنَّ الدُّنْيَا مَعْقُولَةٌ عَلَى بَنِي أُمَيَّةَ تَمْنَحُهُمْ دَرَّهَا وَ تُورِدُهُمْ صَفْوَهَا وَ لَا يُرْفَعُ عَنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ سَوْطُهَا وَ لَا سَيْفُهَا وَ كَذَبَ الظَّانُّ لِذَلِكَ بَلْ هِيَ مَجَّةٌ مِنْ لَذِيذِ الْعَيْشِ يَتَطَعَّمُونَهَا بُرْهَةً ثُمَّ يَلْفِظُونَهَا جُمْلَةً