• 1
• 2
• 3
• 4
• 5

( 0 Votes ) 

چاووش خوانى

چاووش، به معناى پيشرو لشكر و قافله است ، كسى كه پيشاپيش قافله يا زوّار حركت كند و آواز خواند.(339) كسى كه در دربار شاهان يا در نزد امرا و بزرگان وظيفه دار امور تشريفاتى بوده ، در روزهاى سلام ، اشخاص را به حضور آنان معرّفى مى نموده است.
در فرهنگ دينى در گذشته رسم بود كه طبق مراسم سنّتى ، هنگام رفتن اشخاص از شهرها و روستاها به زيارت نجف ، كربلا، خراسان يا سفر حج ، اشخاصى به نام ((چاووش خوان )) اشعارى را با لحنى سوزناك و خاصّ مى خواندند. هم هنگامه بدرقه زائر، هم وقت استقبال ، بصورت تك خوانى يا همخوانى . محتواى اشعار هم اغلب سلام و صلوات بر پيامبر و اهل بيت او يا فراخوانى به پيوستن به كاروان زيارت بوده است . چاووش خوانى ، حرفه اى معنوى و پر از صفا بود كه صداى خوش و لحنى دلنشين مى خواست و پاكى و ديندارى و عشق به اهل بيت . چاووش خوانان ، ((مناديان راه خدا و قاصدان مرقد مطّهر اوليا)) بودند و ((بانگ چاووشان )) مردم را به هلهله و غوغا و بى آرامى دل مى رساند)). در هر فقره اى ، مصرع ((كه بر حبيب خدا ختم انبيا صلوات )) كه چاووش خوان مى خواند، از مردم صلوات مى گرفت . شعرهايى از اين قبيل :

ز تربت شهدا بوى سيب مى آيد
ز طوس، بوى رضاى غريب مى آيد

هر كه دارد هوس كرب و بلا، بسم اللّه
هر كه دارد هوس حب خدا، بسم اللّه

بر مشامم مى رسد هر لحظه بوى كربلا
ترسم آخر جان دهم در آرزوى كربلا

اين مراسم سنّتى ، در جاهاى مختلف ، تشريفات خاص و اشعار متفاوتى دارد. به نوشته دهخدا: چاووش خوان كسى است كه دعوت رفتن به زيارت عتبات عاليات كند. در اصطلاح روستاييان خراسان ، كسى باشد كه در فصل مناسب زيارت در دهات و روستاها سواره يا پياده به راه افتد و روستاييان را به وسيله جار زدن يا خواندن اشعار مهيّج و مناسب ، به زيارت اعتاب مقدّسه تشويق و تهييج نمايد.

چراغانى

آراستن و آذين بستن خانه و شهر، هنگام جشنها و اعياد و پيروزيها. در بدو ورود اهل بيت امام حسين عليه السّلام به كوفه و نيز دمشق ، مواجه با آذين بندى و چراغانى و مراسم جشن و شادمانى شدند. به نقل بعضى تواريخ : اهل بيت را سه روز در دروازه شام نگهداشتند تا كار چراغانى شان كامل شود و شهر را با زيورها، حلّه ها، ديبا و زر و سيم و انواع جواهرات بيارايند. آن گاه مردان و زنان، كودكان و بزرگسالان، وزيران و اميران، يهود و مجوس و نصارا و همه اقوام به تفرّج و تفريح بيرون آمدند، با طبلها، دفها، و شيپورها و سرناها و ابزار لهو و لعب ديگر. چشمها را سرمه زده، دستها را حنا بسته و بهترين لباسها را پوشيده و خود را آراسته بودند. شهر چنان وضعى داشت كه گويا از همه مردم در سطح شهر دمشق، رستاخيزى به پا شده است . و در چنين وضعى بود كه سر مطهّر امام حسين عليه السّلام را وارد كردند كه بر فراز نيزه بود و پشت سر آن، اسيران اهل بيت را از دروازه ساعات به داخل آوردند...
تبليغات امويان وانمود كرده بود كه بر دشمنان خليفه و بر ياغيان پيروز شده اند و خاندان آنها را به اسارت گرفته و آورده اند. تا آنجا كه سهل بن سعد در سفر خود به دمشق عبور مى كند و با ديدن چراغانى و دف و طبل ، مى پرسد: آيا شما در شام ، عيدى داريد كه ما از آن بى خبريم ؟ مى گويند: سرحسين عليه السّلام را از عراق به شام مى آورند! همين سعد متاءثر مى شود و در مقابل خواسته سكينه ، دختر امام ، به نيزه دارى كه سرسيدالشهدا را مى بُرد، 400 درهم مى دهد تا سر مطهّر را پشاپيش اسرا ببرد و مردم به چهره اهل بيت نگاه نكنند. امّا حضرت زينب و امام سجاد عليه السّلام جشن را با سخنرانيها و خطابه هايشان تبديل به عزا كردند و آن پيروزى را در كام يزيد، تلخ ساختند.
شام ، غرق عيش و عشرت بود هنگام ورود
وقت رفتن شام را شام غريبان كرد و رفت







چكمه

كفش خاصّى كه نظاميان بر پا مى كنند، بويژه در ميدان نبرد. آنچه در اذهان عموم از اين كلمه تداعى مى شود، ((چكمه شمر)) است كه در آخرين لحظات حيات سيدالشهدا عليه السّلام با چكمه بر روى سينه آن حضرت رفت و آنگاه سر مباركش را از تن جدا كرد. تعبير مَقاتل چنين است كه : ((وَ جَلَس عَلى صَدرِ الحُسَينِ وَ قَبَضَ عَلى لِحْيَتِهِ وَ هَمَّ بِقَتلِهِ...))(345)
چوبه محمل
نقل شده كه چون در كوفه ، سرهاى شهدا را بر نيزه جلوى مردم آوردند و ضجّه از همه برخاست ، زينب عليها السّلام چون نگاهش به سر برادر افتاد، از شدّت ناراحتى پيشانى را به جلوى محمل زد و ديدند كه از زير روپوش وى خون جارى شد. آنگاه اشعارى را خواند كه آغارش چنين است :
يا هِلالا لَمّااستَتَمَّ كَمالا

غالَهُ خَسْفُهُ فَاءبدى غُرُوبا

ما تَوَهَّمْتُ يا شَقيقَ فُؤ ادى

كانَ هذا مُقدَّرا مَكتُوبا(346)

اى ماهى كه به كمال نرسيده خسوف كرد و غروب نمود، اى پاره دلم ! فكر نمى كردم كه اين هم مقدّر و نوشته شده بود.