|
 يكي از دغدغهها و گرفتاريهاي اسفبار پزشكان در مواجهه با بيماران بهخصوص در مراكز دولتي و تامين اجتماعي، پديده اصرار مكرر به تجويز داروهاي درخواستي ايشان است.
رسمي كه به نظر ميرسد بهتر است به سرعت توسط محققان و كارشناسان و مسئولين ريشه يابي شده و علاجي براي آن جستوجو شود. تجربيات طولاني همكاران محترم پزشك، گواه اين اتفاق تكراري است، كه بيمار بعد از احترام و سلام و عليك با پزشك، مثلا توضيح كوتاهي دال بر علائم سرماخوردگي بيان ميكند و بلافاصله با گفتن اين عبارت كه: «احساس ميكنم بيماريام چركي است!»
از پزشك ميخواهد تا با تجويز آنتي بيوتيك تزريقي و گاه با تجويز چرك خشك كن با درجه قدرتي كه خودش مشخص ميكند، بيمارياش را درمان كند. اين مطلب در مراكزي كه ويزيت بيمار به واسطه دولتي يا بيمهاي بودن، ارزان يا مجاني است، نمود بيشتري دارد.
جملاتي مانند: «من هميشه درصورت سرماخوردگي بايد پني سيلين بزنم تا خوب شوم»، «سينوزيت دارم و بايد چند تا آمپول بزنم»، «بدون خوردن فلان كپسول چرك خشك كن خوب نميشوم» و «حالا يك آنتيبيوتيك بنويس كه در خانه داشته باشم، اگر چركي شد بخورم» بسيار متداول است و متأسفانه بسياري از پزشكان را مجبور به تجويزهاي غيرعلمي و بيدليل ميكند.
به ياد دارم كه در دوران پزشكي عمومي در يكي از درمانگاههاي شلوغ وقتي مشغول معاينه و بررسي بيماري بودم، يكي از بيماراني كه در سالن انتظار منتظر بود، با عصبانيت در مطب را باز كرد و مرا با تحكم مورد خطاب قرار داد كه اگر با سواد بودي اين قدر وقت تلف نميكردي و سريعا دارويي تجويز ميكردي تا ديگران اين قدر معطل نشوند!
متأسفانه تلقي بسياري بيماران از طبابت، يك قانون رياضي و منطقي ساده است كه با يكيدوبار تجربه غيرعلمي، ميتوان به اصول آن پي برد و بنابراين براي درمان هر ناخوشي با مشاهده يكي دو تجربه مشابه در خود و يا آشنايان علاج آن مشخص و ساده است.
بنابراين بهخود اين اجازه را ميدهند كه از پزشك، درمان مورد نظر خود را به جد مطالبه كنند. اين در حالي است كه به جهت شباهت فراوان علائم بيماريهاي مختلف و همچنين تفاوت زياد عوامل موجد ناخوشيها، اصولا هيچ بيمارياي بدون بررسي و معاينه و دريافت شرح حال دقيق و در يك كلام ملاقات با پزشك بهعنوان كارشناس تشخيص و درمان قابل درمان نيست.
داروها تركيبات شيميايي خاصي هستند كه هر كدام براي درمان موارد ويژه تهيه شدهاند. هر دارو در كنار اثر درماني و شفابخشي كه دارد، توانايي ايجاد عوارض متعدد و گاه مخاطره آميزي را در انسان دارد. عوارض جانبي داروها معمولا زماني خطرناكتر است، كه بدون اطلاع از ميزان مجاز و لازم و همينطور دوره درمان مورد مصرف قرار گيرند و دقيقا به همين دليل است كه پزشكان چه در دوران تحصيلات دانشگاهي و چه بعد از آن ملزم به مطالعه مكرر و داشتن اطلاعات وسيع داروشناسي هستند. همچنين مصرف داروهاي مختلف در كنار هم و در يك دوره گاه سبب ايجاد تداخل اثر و بروز عوارض مختلفي ميشود كه اين مهم نيز نيازمند دانش لازم و تجويز همزمان اين داروهاست.
در كشورهاي توسعه يافته، اكثر داروها از جمله آنتي بيوتيكها به هيچ عنوان بدون نسخه پزشك فروخته نميشوند اما متأسفانه امروزه در كشور ما به دلايل مختلف اين كنترل وجود ندارد.
با توجه به مقدمه مزبور، لازم ميدانم به اختصار به سرماخوردگي و جايگاه تجويز آنتيبيوتيكها در آن بپردازم. سرماخوردگي واژهاي بسيار عمومي است و در فرهنگ ما به مجموعه علائمي اطلاق ميشود كه در برگيرنده طيف وسيعي از بيماريهاي عفوني و غيرعفوني است. اين علائم ميتواند از يك عطسه و آبريزش بيني ساده تا گرفتگي صدا، سرفههاي خشك و خلط دار، گلو درد، سر درد و بدن درد متفاوت باشد.
گاه تبهاي خفيف و در برخي مواقع تب و لرز شديد به اين علامتها افزوده ميشود. قديميها سرماخوردگي را مادربزرگ بيماريها لقب داده بودند. گاه علائم مذكور با ادرار قرمز رنگ و بد حالي شديد به بستري بيمار و در مواردي حتي به مرگ ميانجامد.
بنابراين ملاحظه ميشود كه كلمه سرماخوردگي بيانگر طيف بسيار وسيعي از بيماريهاست. در مورد عوامل موجد اين علائم ميتوان دسته بنديهاي متفاوتي را در كتب مختلف ديد. اما براي اطلاع رساني عمومي، بهترين حالت تقسيم شدن به موارد عفوني و غيرعفوني است. علل عفوني به 2 گروه عمده ميكروبي و ويروسي تقسيم ميشود. بيش از 90درصد موارد سرماخوردگي علتهاي ويروسي دارد كه اكثر آنها نه تنها نيازي به درمان آنتيبيوتيكي ندارند بلكه مصرف اين گروه داروها دوره آنها را طولانيتر نيز ميكند.
در موارد شديد ويروسي كه عامل آن ميتواند ويروس آنفلوانزا باشد و بيمار بسيار بدحال ميشود نيز درمان آنتيبيوتيكي هيچ نقشي ندارد. در موارد ميكروبي، شاخصترين مورد، گلودرد چركي است. البته گلودرد چركي در بسياري از حالتها بهعلت ويروس است و نيازي به درمان آنتيبيوتيكي ندارد، هرچند ترشحات غليظ سبزرنگ در انتهاي حلق ديده شود. در مواقعي كه عامل گلودرد ميكروب خاصي به نام استرپتوكوك باشد، آنگاه نياز مبرم به تجويز پني سيلين تزريقي و يا درمان خوراكي آنتيبيوتيكي آنهم بهمدت 10 روز است.
بنابراين همانطور كه ملاحظه ميشود، مصرف چركخشككن تنها در حالتهاي بسيار ويژه لازم است و اينكه كي و چه مقدار تجويز شود فقط در صلاحيت پزشك است.
در مورد سرفه هم همين منوال بر قرار است. هرسرفهاي حتي اگر خلط دار باشد، معنايش عفونت ميكروبي و نياز به مصرف آنتي بيوتيك نيست. سرفه گاه بهدليل ترشحات پشت گلو و گاه بهدليل حساس شدن راههاي هوايي به ويروس است و در بسياري از اين مواقع، زمان سرفه كردن احساس پختگي يا خلط دار بودن شده و گاهي همراه با دفع خلط است. اينكه كدام سرفه نياز به درمان دارد، تنها در صلاحيت پزشك است.وجود تب نيز هرگز نميتواند بيانگر نياز به آنتي بيوتيك باشد. گاه حتي تبهاي بالا، مثلا در آنفلوانزا به هيچ وجه نيازي به مصرف چرك خشك كن ندارد.
در مورد سرماخوردگي ميتوان در چند مجلد مطلب نوشت و به بيماريهايي كه شامل اين نام ميشود، پرداخت و اين خود نشانگر اين واقعيت است كه حتي بيمارياي كه به نظر عوام بسيار ساده ميرسد، چقدر پيچيده است و درمان آن حتما نياز به آگاهي دارد.
از سوي ديگر، مصرف بيرويه و بيدليل چركخشككن، علاوه بر بروز عوارض جانبي ناخواسته دارويي بر بيمار، مشكل بزرگ ديگري نيز ايجاد ميكند. ميكروبهاي موجود در جامعه به آرامي نسبت به اين آنتيبيوتيكها مقاومت پيدا ميكنند و براي درمان و ريشهكنكردن آنها در بيماريهايي كه لازم است، به دارو پاسخ نداده و بيمار با مخاطرات زيادي مواجه ميشود.
بهعنوان مثال داروي آمپي سيلين كه سالها قبل يكي از آنتي بيوتيكهاي خوب شناخته ميشد، امروز در ايران بر بسياري از ميكروبها اثر خود را از دست داده و غيرقابل تجويز است. تنها دليل اين اتفاق، تجويز بيرويه آن در گذشته نه چندان دور است. در حال حاضر اين اتفاق براي داروي بسيار خوب آموكسيسيلين نيز در حال روي دادن است.
هدف از بيان مطالب فوق، روشن شدن ذهن خوانندگان محترم، در مورد نياز مراجعه به پزشك و اعتماد به او در تجويز دارو بعد از بررسي و تشخيص بيماري است. به نظر ميرسد پيشتر از هرچيز، نفع بيماران در كوتاه و بلندمدت در اين است كه از خوددرماني، اصرار به تجويز داروها و يا خريد بدون نسخه دارو كه در اين حالت به سممهلكي ميماند، به جد بپرهيزند.
 پیشنهاد برای مطالعه (24)  لينک
|
