• عضویت
خانه  >  مقالات  >  مذهبی  >  قران در نگاه امام صادق علیه السلام
( 0 Votes ) 

MADC06

روزی که رسول خاتم صل الله علیه و اله دو وزنه سنگین و دو میراث گرانبها (قرآن ‏و عترت) را به مردم معرفی کرد و برای نجات از گمراهی، تمسک به‏«ثقلین‏» را توصیه فرمود، اهل‏بیت‏ خویش را نیز به عنوان قرآن‏ شناسان خبیر معرفی کرد، تا پس از او، امت از ائمه الهام بگیرند و شاگردی عترت را با افتخار بپذیرند.
صادق آل محمد(صل الله علیه و اله )، در باره حبل المتین قرآن و شیوه بهره‏ گیری از آن و جایگاه کلام الهی، سخنان نغز بسیاری دارد که در این نوشته ‏به اختصار به برخی از محورهای تعالیم و توصیه‏ های حضرتش اشاره ‏می‏کنیم، باشد که جامعه قرآنی و ولایی ما، از حضرت صادق(علیه السلام) سرمشق ‏بگیرد و از سرچشمه هدایت قرآنی، جان عطش ناک خویش را سیراب‏ سازد.
۱- قرآن، تجلی‏گاه خدا
کلام الهی، جلوه‏ای از قدرت و علم و حکمت‏ خداست و آیات قرآن ، هریک نشانه‏ای از عظمت الهی است.امام صادق علیه السلام در زمینه جلوه ‏گاه ‏بودن قرآن برای ذات مقدس خدا البته برای چشم‏های بیدار ودلهای آگاه می‏فرماید:
(لقد تجلی الله لخلقه فی کلامه و لکنهم لایبصرون) (۱)
خداوند بر خلق خویش در کلام خودش تجلی کرده است، ولی آنان خدارا نمی‏ بینند.
۲- گنجینه کامل
معارف قرآن بی‏ پایان است. به تعبیر خود قرآن (تبیانا لکل شیی‏ء)است; بیانگر هرچیز. هر پند و حکمت، هر حکم و قانون، هر علم ودانش ریشه در قرآن دارد. حتی برای آگاهی از سرگذشت پیشینیان وسرنوشت آیندگان و دانشهای آسمان و زمین باید به قرآن نگریست وبه کمک اهل‏بیت علیهم السلام ، از این منبع و گنجینه کامل بهره‏ گرفت. امام صادق(علیه السلام) می‏فرماید:
«خداوند بی‏ همتا و قدرتمند، کتاب خویش را بر شما نازل فرمود و او راستگو و نیکوکار است. در قرآن، خبر شما و خبر آنان که پیش‏ از شما بودند و آنان که پس از شما خواهند آمد، همچنین خبر آسمان و زمین است...»
و در سخن (۲) دیگری به جنبه تبیان بودن قرآن چنین اشاره‏ می‏فرماید:
(ان الله انزل فی ‏القرآن تبیان کل شی‏ء، حتی و الله ما ترک شیئایحتاج العباد الیه الا بینه للناس...) (۳)
خداوند در قرآن، بیان هرچیز را نازل کرده است. به خدا قسم هیچ ‏چیزی را که بندگان به آن نیازمندند، فروگذار نکرده و برای مردم‏ بیان فرموده است.
۳- عهدنامه الهی
قرآن، عهدی استوار میان خدا و مردم است و آیات این کتاب، متن ‏این عهدنامه را بیان می‏کند. در عهد نامه باید نگریست، به آن‏ باید پای‏بند بود، مفاد آن را نباید زیر پاگذاشت. امام صادق(علیه السلام)درباره این عهدنامه و لزوم تلاوت بخشی از آن در هرروز، چنین ‏می‏فرماید:
«القرآن عهدالله الی خلقه، فقد ینبغی للمرء المسلم ان ینظرفی ‏عهده و ان یقراء منه فی‏کل یوم خمسین آیه‏» (۴)
قرآن عهد خداوند نسبت‏ به بندگان اوست. سزاوار است که یک انسان‏ مسلمان در این عهدنامه الهی بنگرد و هر روز پنجاه آیه از آن رابخواند.
روشن است که مرور بر مفاد یک عهدنامه، برای یادآوری از آن قرارداد و رعایت آن در عمل است. میثاق خدا با بندگان برشناختن‏ احکام الهی و عبرت گرفتن از حکایات قرآن و عمل به اوامر او و تدبر در آیات است. جالب است که امام صادق(علیه السلام) وقتی می‏خواست قرآن‏ تلاوت کند، قرآن را که به دست راست‏ خویش می‏گرفت، دعایی می‏خواند که به عهد بودن قرآن و تعهدات انسان در قبال این قرار داد،اشاره دارد. مضمون آن دعا چنین است:
«خداوندا! من عهد و کتاب تو را گشودم. خدایا! نگاهم را در این‏ کتاب، عبادت قرار بده و قرائتم را تفکر، و تفکرم را عبرت‏ آموزی. خدایا! مرا از آنان قرار بده که از مواعظ تو در این‏ کتاب، پند می‏ گیرند و از نافرمانی‏ات پرهیز می‏کنند. وقتی کتاب تورا می‏خوانم، بر دل و گوشم مهر مزن و بر دیدگانم پرده میفکن و قرائت مرا خالی از تدبر مگردان، بلکه مرا چنان قرار بده که درآیات و احکامش ژرف بنگرم، دستورهای دین تو را بگیرم و عمل کنم‏ و نگاه مرا در این کتاب، غافلانه و قرائتم را بیهوده و بی‏ ثمرمساز.» (۵)
۴-آینه عبرت
درخلال آیات قرآن، سرگذشت اقوامی از گذشته آمده است. چه نیکان وصالحان که در سایه ایمان و عمل و پیروی از حق، سعادتمند شدند، چه عنودان و لجوجان که با تکذیب انبیا و انکار خدا و طغیان وفساد، گرفتار عذاب الهی گشتند. قرآن، کتاب قصه و داستان نیست،ولی سرشار از قصص و حکایات افراد و امتهاست و همه بر اساس درس‏ گرفتن و الهام و عبرت و پند.
امام صادق(علیه السلام) می‏فرماید:
«علیکم بالقرآن! فما و جدتم آیه نجابها من کان قبلکم فاعملوابه، و ما وجدتموه هلک من کان قبلکم فاجتنبوه.» (۶)
برشماباد قرآن! هر آیه‏ ای را که یافتید که گذشتگان، با عمل به‏ محتوای آن آیه نجات یافتند، شماهم به آن عمل کنید و هر آیه رادیدید که بیانگر هلاکت پیشینیان است، شماهم از آن (عامل هلاکت) بپرهیزید.
این شیوه برخورد با آیات قرآن، سودمندترین شیوه‏ای است که درعمل فردی و اجتماعی مسلمانان اثر می‏گذارد و قرآن هدایتگر قاری‏ می‏شود.
۵- احکام جاودانه
دین خدا و آیات قرآن، حاوی یک سلسله احکام الهی است که تادامنه قیامت استمرار می‏یابد. آنچه که حلال الهی و حرام الهی‏است، مشمول مرور زمان نمی ‏شود و حکم خدا در اثر «جو» یا «شرایط جدید» یا «تمایلات این و آن‏» عوض نمی‏گردد. امام ‏صادق(علیه السلام) در تشریح بعثت‏ های سلسله نورانی انبیا، به دوره بعثت‏ رسول خاتم(صل الله علیه و اله) می‏رسد و می‏فرماید: «تا آن که محمد (صل الله علیه و اله) آمد و قرآن‏را آورد و شریعت و راه و روش قرآن را. پس حلال آن تا روز قیامت‏حلال است و حرام آن تا روز قیامت‏حرام می‏باشد.»
و در سخنی (۷) دیگر، جریان قرآن را در عصرها و زمان‏ها، همچون‏جریان شب و روز و ماه و خورشید می‏داند. با بیان امام صادق(علیه السلام) راه‏بر اندیشه کسانی که احکام خدا را مقطعی و دوره‏ ای می‏دانند و عصرحاضر را برای اجرای احکام قرآن مناسب نمی‏ دانند و قوانین وحی رابرای تنظیم امور بشریت امروز و جامعه کنونی کافی نمی‏ بینند،بسته می‏شود.
۶- همیشه زنده و شاداب
غیر از احکام قرآن و حلال و حرام آن که ابدی است، خود این کتاب‏ ژرف و فصیح و متین نیز با گذشت زمان کهنه نمی‏ شود و پیوسته‏ معارف آن برای همه اقشار در همه زمانها درخشندگی و آموزندگی‏ دارد.
امام صادق(علیه السلام) در حدیثی به رمز و راز این جاودانگی و طراوت‏ همیشگی در کلام خدا اشاره دارد. مردی از آن حضرت می‏ پرسد: چرا قرآن با نشر و درس و بررسی، تازه‏ تر و شاداب‏تر می‏شود و هرگز کهنه نمی‏شود.؟
امام صادق(علیه السلام)در پاسخ می‏ فرماید:
«لان الله تبارک و تعالی لم یجعله لزمان دون زمان و لا لناس دون‏ ناس فهو فی کل زمان جدید و عند کل قوم غض الی یوم القیامه.» (۸)
برای این که خدای متعال آن را برای زمانی خاص یا مردمی خاص ‏قرار نداده است. از این رو قرآن در هر زمان تازه است و نزد هرقومی شاداب است تا روز قیامت.
طراوت و تازگی قرآن برای همه و همیشه، به خاطر آن است که معجزه ‏جاوید پیامبر(صل الله علیه و اله) و کلام الهی است و در هر عصری پاسخگوی نیازهای‏ فکری، هدایتی و اجتماعی مردم است.
۷- حفظ، آموزش و عمل
گرچه تلاوت قرآن و حفظ کردن آیات آن ثواب دارد و ارزشمند است،ولی تکلیف مسلمانان در این حد خلاصه نمی‏ شود. حفظ کردن باید همراه با عمل باشد و یاد دادن و یادگرفتن به قصد اجرای ‏فرموده ‏های خدای متعال. حضرت صادق(علیه السلام) فرموده است:
«الحافظ للقرآن، العامل به، مع السفره‏ا لکرام البرره‏» (۹)
کسی که حافظ قرآن و عمل کننده به آن باشد، همراه با سفیران‏ والامقام و نیکوکار الهی (فرشتگان مقرب) خواهد بود.
ضرورت آموختن قرآن نیز در کلام آن حضرت مطرح است. می‏فرماید:
«ینبغی للمؤمن ان لایموت حتی یتعلم القرآن او یکون فی تعلمه‏» (۱۰)
سزاوار است که مؤمن نمیرد، تا آن که قرآن را آموخته باشد، یادر حال و مسیر فراگرفتن قرآن باشد.
با این حال، پای بندی به احکام قرآن و عمل به آن در تعبیر امام‏ صادق(ع) چنین بیان شده است:«واحذر ان تقع من اقامتک حروفه فی‏اضاعه حدوده‏» (۱۱)
بپرهیز از این که در مسیر اقامه حروف، به اضاعه حدود بیفتی.
بسیارند آنان که در شکل و ظاهر به قرآن می‏پردازند و در ورای‏ جلوه‏های ظاهری قرآنی، عمل به قرآن مطرح نیست. این گونه برخورد تشریفاتی و مراسمی و شکلی با قرآن، در شان کلام الهی و منشور آسمانی نیست.
۸-ادب و آداب تلاوت
خواندن قرآن نیز آدابی دارد، هم آداب ظاهری همچون مسواک، وضو ، ترتیل، صوت خوش، رو به قبله بودن، حفظ احترام کلام الله و... وهم آداب باطنی و حالت‏های روحی و توجه قلبی و عنایت‏ به کلام خدا و پیداکردن حالت‏ خشوع و تذکر و تاثیر پذیری از تلاوت، این نکات‏ در کلمات امام صادق

(علیه السلام)بسیار بیان شده است. به برخی از این‏ رهنمودها اشاره می‏شود:
امام صادق(علیه السلام)می ‏فرماید:
هرگاه نزد تو قرآن تلاوت می‏شود، برتولازم است گوش بدهی و سکوت وتوجه داشته باشی:
«اذا قری‏ء عندک القرآن وجب علیک الانصات و الاستماع‏» (۱۲)
این همان نکته قرآنی است که در آیه ۲۰۴ سوره اعراف آمده است:
(و اذا قری‏ء القرآن فاستمعوا له و انصتوا).
و در سخن دیگری به نقل ازحضرت رسول (صل لله علیه و اله) می‏ فرماید که: «راه ‏قرآن‏» را نظیف و پاکیزه کنید. می ‏پرسند: راه قرآن چیست؟
می ‏فرماید: دهان‏ دهان‏یتان. می‏پرسند: چگونه؟ می‏فرماید: بامسواک. (۱۳)
در حدیث دیگر، امام صادق(علیه السلام)فرموده است:
کسی که قرآن بخواند، ولی قلبش رقت پیدا نکند و در برابر خداوند خاضع نشود و در درون، حالت ‏حزن و خشیت و هراس نیابد، شان وجایگاه والای خدا را سبک شمرده است. بنگر که کتاب پروردگارت راچگونه می‏خوانی و با منشور ولایت‏ خویش چه برخوردی داری و اوامر ونواهی آن را چگونه پاسخ می‏دهی و حدود و تکالیف آن را چگونه ‏امتثال و فرمان برداری می‏کنی؟! در آیه‏ های وعد و وعید، درنگ کن،در امثال و مواعظ قرآن اندیشه کن. مبادا اقامه حروف و قرائت ‏ظاهر، تو را در تباه ساختن حدود آن بیندازد!... (۱۴)
تلاوت با حزن و حالتی اندوهناک که نشان دهنده تاثر روحی قاری‏ از آیات کلام خداست، ادب دیگری از آداب تلاوت است. امام صادق(علیه السلام)فرموده است:
«ان القرآن نزل بالحزن فاقروه بالحزن‏»
قرآن با (۱۵) حزن نازل شده است، شما هم، آن را حزین قرائت کنید.
۹- جوانان و قرآن
موج مقدس و فراگیر قرآنی که در کشورمان وجود دارد و این همه ‏نوجوانان و جوانان را در جلسات ترتیل و قرائت و مسابقات حفظ وخواندن و مفاهیم آیات، برگرد محور نورانی قرآن جذب کرده است،قابل ستایش و مایه شکر و سپاس است. انس با قرآن، دلهای جوانان ‏را روشن و زندگی هایشان را با صفا می‏کند و عامل جذب آنان به پاکی‏ و راه خدا می‏شود.
امام صادق (علیه السلام) می‏ فرماید: هرجوان مومنی که قرآن بخواند، قرآن باگوشت و خون او در می‏آمیزد و خداوند او را با فرشتگان بزرگوار همراه می‏سازد و قرآن روز قیامت نگهدارنده او (از دوزخ) خواهدبود:
«من قرئی القرآن و هو شاب مؤمن، اختلط القرآن بلحمه و دمه، وجعله الله مع السفره‏ا لکرام البرره و کان القرآن حجیزا عنه یوم‏القیامه.» (۱۶)
بخصوص، خانه هایی که نوای خوش قرآن از حنجره‏های داوودی از آن‏هابه گوش می‏رسد و صبح و شام، جوانان صاحبدل و روشن ضمیر، همدم ‏کتاب خدایی‏ اند و لحظات خویش را با انس با قرآن سپری می‏کنند،مشمول رحمت ‏خدا و هدایت قرآنی می‏شوند. این گونه خانه‏ های نورانی‏ از تلاوت، در آسمانها تابان و فروزان است. امام صادق(علیه السلام)می‏فرماید:
خانه‏ای که یک فرد مسلمان در آن قرآن تلاوت می‏کند، برای اهل‏ آسمان نورانی دیده می‏شود، همچنان که مردم دنیا در آسمان ستاره‏ درخشان را می‏ بینند. (۱۷)
۱۰- نکته‏ های دیگر
همچنان که یاد شد، در دریای کلمات حضرت صادق(علیه السلام)گهرهای فراوانی‏ وجود دارد که در باره قرآن کریم است. نقل آن ها به طول ‏می‏انجامد. عصاره و خلاصه‏ ای از آن مضامین را که در برخی روایات‏ دیگر آمده است، تقدیم می‏کنیم. امام صادق(علیه السلام)، قرآن را دارای آیات ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه می‏داند و بهره ‏گیری از قرآن را برای کسانی روا می‏شمرد که‏ به این نکات توجه داشته باشند و گرنه گمراه می‏شوند و گمراه‏ می‏کنند. وی برای فراگیری هر حرف از قرآن، پاداش ده حسنه بیان‏ می‏کند و می‏فرماید: قرآنی که خوانده نمی‏ شود و غبار بر آن‏ می‏ نشیند، روز قیامت ‏به درگاه خدا شکایت می‏کند. تلاوت راستین را آن می‏داند که قرآن خوانان، وقتی به آیات بهشت و جهنم می‏رسند،می‏ ایستند و تامل می‏کنند. اهل‏ بیت علیهم السلام را وارثان کتاب‏ خدا و برگزیدگان خلق می‏شمرد و از این خاندان به عنوان وجه‏ لله،آیات، بینات و حدودالله یاد می‏کند و ولایت ائمه را قطب و محور قرآن و همه کتب آسمانی معرفی می‏کند و قرآن را «ثقل اکبر»می‏نامد و آن را چراغ هدایت و فروغ تاریکی و حیات بخش قلب بینا و گشاینده چشم و دل می‏شمارد. از دیدگاه آن حضرت، قرآن‏«معیار» و ملاک درستی و حقانیت هر حرف و حدیث است و می‏فرماید:
هر چه که از ما برای شما نقل می‏شود، در صورتی که مخالف با قرآن‏باشد ما نگفته‏ایم و شما نپذیرید. او اهل  بیت پیامبر(صل الله علیه واله) را خزانه‏ داران علم الهی و بازگو کنندگان وحی خدا می‏داند و از تفسیر به ‏رای نهی می‏کند و از آن قاری که که به خاطر خود نمایی یا کسب‏درآمد، به قرائت می‏پردازد، نکوهش می‏کند.
پایان بخش نوشته را حدیثی از آن حضرت درباره فضیلت‏سوره فجر ودعوت به خواندن آن در نمازها تقدیم امت‏ شهید پرور و فجر آفرینان می‏شود. امام صادق(علیه السلام)می‏فرمود: «اقروا سوره الفجر فی فرائضکم و نوافلکم، فانها سوره ‏الحسین بن‏ علی من قراءها کان مع الحسین فی درجته من الجنه‏»سوره فجر (۱۸) را در نمازهای واجب و مستحب خود بخوانید، چرا که ‏آن، سوره حسین بن علی(علیه السلام)است. هرکس آن را بخواند، در بهشت‏همراه حسین(علیه السلام)و در رتبه و درجه او خواهد بود. «والفجر» که سوگند خدای ازلی است روشنگر حقی است که با آل علی ‏است این سوره به گفته امام صادق(علیه السلام)مشهور به سوره حسین بن علی(علیه السلام)است. (۱۹)
امید است که در سایه رهنمودهای حضرت صادق(علیه السلام)، با چشمه وحی الهی‏ آشناتر شویم و «قرآنی‏» بیندیشیم و «قرآنی‏» زندگی کنیم.
_________________________________
۱- بحارالانوار، ج‏۸۹، (بیروت)، ص‏۱۰۷.
۲- کافی، ج ۲، ص‏۵۹۹.
۳- بحارالانوار، ج‏۸۹، ص ۸۱.
۴- وسایل الشیعه، ج ۴، ص‏۸۴۹.
۵- بحارالانوار، ج ۹۵، ص ۵.
۶- الحیاه، ج ۲، ص‏۱۱۶.
۷- کافی، ج ۲، ص ۱۸.
۸- بحارالانوار، ج‏۸۹، ص ۱۵.
۹- الحیاه، ج ۲، ص ص ۱۵۲.
۱۰- همان، ص ۱۵۵.
۱۱- بحارالانوار، ج ۸۲، ص‏۴۳.
۱۲- وسائل الشیعه، ج ۴، ص ۸۶۱.
۱۳- الحیاه، ج ۲، ص ۱۵۸.
۱۴- بحارالانوار، ج‏۸۹، ص‏۲۰۷.
۱۵- وسائل الشیعه، ج ۴، ص‏۸۵۷.
۱۶- الحیاه، ج ۲، ص ۱۶۴.
۱۷- کافی، ج ۲، ص ۶۱۰.
۱۸- تفسیر برهان، ج ۴، ص‏۴۵۷; مجمع البیان، ج، ۵، ص ۴۸۱.
۱۹- از جواد محدثی.

اضافه کردن نظر


تاریخ امروز

پنج شنبه, 04 خرداد 1391

آمار

افراد آنلاین
450
مطالب
16572
وب لینک ها
122
نمایش تعداد مطالب
11842267

اوقات شرعی



آخرین نظرات