او اكنون در 75 سالگي هيچ دردي در استخوان‌ها و مفاصل خود نداشته و وزن كاملا طبيعي دارد و از سلامت خود لذت مي‌برد.

متخصصان امروز به ورزش به عنوان يك تفريح براي سالمندان نگاه نمي‌كنند بلكه آنها ورزش را ضرورت زندگي يك سالمند مي‌دانند.

پژوهش‌ها نشان مي‌دهد با به‌كارگيري برنامه ورزشى منظم، مداوم و داراى پذيرش خوب از سوى اين گروه سنى، مي‌توان سطح كيفيت زندگى را در ابعاد مختلف در اين افراد افزايش داد و راه را براى سالم پير شدن و برخوردار بودن از تندرستي در اين دوره هموار كرد.

شايد بد نباشد اين شعار را امروز بر سر در همه ورزشگاه‌ها و باشگاه‌هاي سالمندي بنويسند زيرا سالمندي سالم از جواني و حتي كودكي آغاز مي‌شود و اگر جامعه‌اي سالم باشد، سالمندان آن نيز در سلامت به سر مي‌برند و سالمندان سالم يك جامعه بيانگر شيوه درست زندگي آن جامعه از هنگام طفوليت است.

سالمندي دوران حساسي از زندگي بشر است و توجه به مسائل و نيازهاي اين مرحله، يك ضرورت اجتماعي است. با در نظر داشتن نيازهاي خاص اين دوران، توجه به رفتارهاي ارتقادهنده سلامت و كيفيت زندگي در سالمندان امر مهمي به شمار مي‌رود. همچنين سالم پير شدن، حق همه افراد بشر است و اين امر بر اهميت پديده سالمندي و پيشگيري از مشكلات آن مي‌افزايد.

آمار نشان مي‌دهد حدود 60 درصد از هزينه‌هاي مراقبت‌هاي بهداشتي، 35 درصد از ترخيص‌هاي بيمارستاني و 47 درصد از روزهاي بستري در بيمارستان‌ها را سالمندان به خود اختصاص مي‌دهند.

در دهه هفتم زندگي با شروع اختلال در عملكرد سيستم گوارشي روند تغذيه سالمندان دچار اختلال مي‌شود و اين امر موجب كاهش كيفيت زندگي آنان مي‌شود. سالمندان دچار اختلالات متعدد حسي از جمله بينايي، شنوايي و حس‌هاي ديگر مي‌شوند كه نتيجه آن، محدود شدن موقعيت‌هاي اجتماعي و افزايش تدريجي وابستگي به ديگران و در نهايت كاهش كيفيت زندگي است. همواره در روند درمان و مراقبت از سالمندان بايد به عوامل موثر در كيفيت زندگي آنها توجه شود و زماني راهكارهاي مراقبتي و درماني مفيد و موثر است كه كيفيت زندگي سالمندان را بهبود بخشد.

با اين حال بررسي «زندگي با كيفيت بهتر» در كشور ايران نشان مي‌دهد كه تنها يك درصد از قوانين تصويب شده مملكتي مربوط به سالمندان مي‌شود كه از اين ميزان 62 درصد اقتصادي، 22 درصد اجتماعي و 16 درصد رفاهي و بهداشتي است. دقت در همين سهم ناچيز نشان مي‌دهد اغلب اين مصوبات نيز به صورت پراكنده يا در قالب آيين‌نامه‌هاي اجرايي دولت و سازمان‌ها است.اين بررسي‌ها نشان مي‌دهد كيفيت زندگي سالمندان چندان مورد توجه و عنايت مسوولان قرار نگرفته است.

رفتارهاي ارتقادهنده سلامت، يكي از معيارهاي عمده تعيين‌كننده سلامت به شمار مي‌رود كه به عنوان عامل زمينه‌اي در عدم ابتلا به بسياري از بيماري‌ها شناخته شده است و ارتقاي سلامت و پيشگيري از بيماري‌ها مستقيما با اين رفتارها در ارتباط است. امروزه مساله ارتقاي سلامت افراد مسن و فعال ماندن آنان در سنين بالا، مساله جدي تلقي شده و ديگر به عنوان يك مفهوم تجملي مطرح نيست و افزايش طول عمر افراد اين توقع را درآنان به وجود آورده است كه سال‌هاي بيشتري را در سلامت و فعاليت سپري كنند، به نحوي كه اين مساله متصديان امر بهداشت را بر آن داشته است تا واژه اميد به زندگي را با مفهوم اميد به زندگي سالم جايگزين كنند. ورزش يكي از موثرترين روش‌هاي پيشگيري از اختلالات دوران سالمندي است. ورزش و حركت موجب عقب انداختن دوران سالمندي مي‌شود و سالمنداني كه ورزش مي‌كنند از سلامت و نشاط بيشتري برخوردارند.

ورزش نه تنها در بهبود وضعيت اجتماعي، اقتصادي و بهداشتي دوران سالمندي نقش دارد و سبب افزايش كيفيت زندگي افراد سالمند مي‌شود بلكه در ارتقاي اين ابعاد در سطح جوامع نيز موثر به نظر مي‌رسد.

بروز بيماري‌هاي مزمن با افزايش سن سبب محدود شدن فعاليت‌هاي فرد سالمند مي‌شود و معمولا از سن بازنشستگي به بعد، يك‌چهارم مردم قادر به انجام فعاليت‌هاي خود نيستند و 10 درصد آنان نيز كاملا وابسته و زمينگير مي‌شوند. با افزايش تعداد سالمندان، ناتواني در جامعه نيز افزايش مي‌يابد. تغييرات سالمندي با مشكلات بهداشتي و كاهش سطح فعاليت همراه است. با افزايش سن، اختلال عملكرد جسماني بيشتر مي‌شود و اثر منفي آن برتوانايي حفظ استقلال، نياز به كمك را افزايش مي‌دهد كه اين خود مي‌تواند در كاهش كيفيت زندگي سالمندان موثر باشد. مطالعات نشان مي‌دهد سالمنداني كه از نظر فعاليت‌هاي روزانه زندگي مستقل بودند، داراي كيفيت زندگي بهتري نيز بودند.

اثر ورزش بر كيفيت زندگي در ايران تنها به صورت منطقه‌اي و بومي بررسي شده است و هنوز طرح كشوري در اين مورد اجرا نشده است.

پژوهشي كه در مورد سالمندان شهركرد صورت گرفته نشان مي‌دهد كه اجراى برنامه ورزشى موجب ارتقاء كيفيت زندگى سالمندان مى‌شود.

ساير تحقيقات نيز نشان مي‌دهد برنامه پيشرونده عضلاني باعث افزايش قدرت عضلاني، توانايي در حفظ تعادل بدن‌ و نهايتا افزايش ابعاد مختلف كيفيت زندگي مي‌شود.

انجام تمرينات ورزشي با شدت متوسط 30ـ20 دقيقه در روز به كم‌كردن محدوديت‌هاي فعاليتي و افزايش ايفاي نقش و در نتيجه افزايش كيفيت زندگي و احساس خوب بودن كمك بسيار زيادي دارد.

جلوگيري از سقوط از بلندي، افزايش تعادل بدن و كاهش خطرات ناشي از صدمات از ديگر مزاياي تمرينات ورزشي سالمندان است.

مطالعه‌اي كه توسط كاظمي و همكاران در شيراز تحت عنوان اثر تمرينات تعادلي در وضعيت نشسته با صفحه متحرك در زنان سالمند انجام شد نشان داد كه اين ورزش‌ها در افراد سالمند سبب بهبودي قابل توجهي در تعادل شده است.

مطالعه در مورد سالمندان شهر كرد نشان داد برنامه ورزشي منظم و هوازي باعث افزايش توانايي شخص در انجام كارهاي روزانه بدون وابستگي به ديگران مي‌شود و روي ساير ابعاد كيفيت زندگي نيز تاثير مثبتي دارد به طوري كه با اجراي اين برنامه ورزشي كه با افزايش عملكرد فيزيكي و افزايش استقلال فرد در انجام كارهاي روزانه همراه است ابعاد كيفيت زندگي مانند ايفاي نقش، كاهش درد جسماني، سلامت عمومي، سرزندگي و شادابي، عملكرد اجتماعي، عملكرد عاطفي و سلامت رواني در فرد افزايش مي‌يابد و سطح كيفيت زندگي در افراد بالا مي‌رود.

با توجه به پژوهش‌هاي ياد شده توجه به ورزش سالمندان و اطلاع رساني در اين مورد از ضروريات است.

زهره زيارتي