• 1
• 2
• 3
• 4
• 5

بهار با خود تعدادی از تحریك كننده‌ترین مواد حساسیت‌زا را می آورد، ولی موادی نیز هستند كه در سراسر سال همه جا حضور دارند و موجب آلرژی‌های شدیدی می‌شوند.

بسیاری از ما از گرم شدن هوا استقبال می‌كنیم، چون این امكان برای ما فراهم می‌کند كه از محدودیت‌های فصل زمستان رها شویم و سری به دشت و صحرا بزنیم، ولی برای كسانی كه دچار تب یونجه هستند، بهار آغاز فصل آلرژی و فضای آزاد احتمالاً بدترین مكان است.

تب یونجه كه نام علمی آن "رینیت آلرژیك" (التهاب پوشش درونی بینی ناشی از آلرژی) است، نوعی پاسخ ایمنی به مواد موجود در هوا، بیشتر گرده‌های گل و هاگ‌های كپك‌ها است.

علائم بیماری یعنی عطسه، آبریزش بینی، خارش چشم‌ها، احساس پری در سینوس‌ها و خارش گلو خطرناك نیستند، ولی واقعاً می‌توانند آدم را بیچاره كنند.

علاوه بر این، تب یونجه می تواند موجب خواب‌آلودگی، اتلاف زمان كار و مشكل در تمركز ذهنی شود.

رینیت آلرژیك صرفاً مشكل فصلی نیست.

رینیت آلرژیك ممكن است در تمام طول سال در اثر وجود وسایل و مواد موجود در منزل مثل مایت‌های (هیره‌ها، حشرات میکروسکوپی که در گرد و خاك خانه زندگی می‌کنند)، قطعات پوست و موی حیوانات، فضله حشرات و كپك خانگی حضور داشته باشد.

با این حال درك بهتر واكنش‌‌های آلرژی منجر به ابداع راه‌های بهتری برای پیشگیری یا درمان آنها شده است.

● چرا من؟

شما زمانی دچار آلرژی می‌شوید كه دستگاه ایمنی‌تان نسبت به موادی كه به طور معمول بی‌ضررند، مثل گرده‌های گل یا مایت‌ها موجود در گرد و خاك و یا مدفوع حشرات، وارد ریه‌ها می‌شوند، حساسیت بیش از اندازه پیدا كند.

سپس دستگاه ایمنی كه این بار نسبت به ماده مزبور حساس شده، هر بار كه حتی با مقادیر بسیار اندكی از آن مواجه می شود، واكنش بسیار شدیدی از خود نشان می‌دهد.

همه آلرژی ندارند. برخی از مردم از لحاظ ژنتیكی استعداد ابتلا به این عارضه را دارند (یكی از والدین یا هر دو آنها دچار آلرژی هستند) و برخی نیز تنها در واكنش به محیط دچار آن می شوند.

یك نظریه موسوم به فرضیه نظافت این طور عنوان می‌كند كه آلرژی‌ها بهایی است كه در ازای حفظ خود و كودكانمان، در برابر میكروب‌های بیماری‌زا با استفاده از مواد پاك‌كننده و آنتی‌بیوتیك می‌پردازیم.

نكته این است كه عدم مواجهه با آلودگی‌ها، گرد و غبار و برخی عفونت‌های سالیان نخست كودكی، بعدها دستگاه ایمنی را در برابر این عوامل دچار حساسیت بیش از اندازه می‌كند.

به عنوان مثال،در تحقیقات صورت گرفته در اروپا متوجه این نكته شده‌اند كه كودكانی كه در تماس مرتب با حیوانات و اصطبل‌ها هستند، كمتر از كودكانی كه در روستا و مزارع زندگی نمی‌كنند، دچار تب یونجه می‌شوند.

از سوی دیگر، مواجهه مكرر با برخی آلرژی‌ها، مثل همین مایت‌های موجود در گرد و غبار ممكن است فرزندان پدر و مادر‌های مبتلا به آلرژی را گرفتار آلرژی كند.

● عوامل حساسیت‌زای متداول

ماده‌ای كه موجب رینیت آلرژیك در یك فرد می‌شود، ممكن است هیچ اثری در دیگری نداشته باشد. برخی از مواد حساسیت‌زاتر از دیگران هستند.

▪ گرده های گل: این سلول‌های بسیار كوچك که در تولیدمثل گیاهان گلدار نقش ‌دارند، سوار بر نسیم‌های بهاری مستقیماً وارد بینی، گلو و چشم‌ها می‌شوند.

فصل شروع گرده افشانی گل‌ها ممكن است از فروردین یا اردیبهشت شروع شده و تا آذر ادامه یابد.

یادمان باشد كه مقصر اصلی گیاهانی نیستند كه به صورت چشمگیر و تماشایی گرده در هوا می پراكنند. مشكل اصلی از گیاهانی است كه گل هایشان بسیار ریز و آنقدر نامشخص هستند كه به ندرت متوجه گل دادن آنها می‌شویم.

بیشترین گرده ها توسط درخت‌ها (توسكا، درخت زبان گنجشك، قان، سرو، نارون، افرا، توت، بلوط، صنوبر، چنار، گردو و سدر، علف‌ها (برمودا، چمن آبی فام، علف هایی كه در درخت‌زارها می رویند، علف چاودار، علف ترش، علف شیرین و دم گربه چمنی) و علف‌های هرز (بوته های خشك كه برای سوزاندن به كار می روند، پیر بهار، خاربن روسی، بشنیزه و خار غلتان) در هوا پراكنده می‌شوند.

▪ كپك ها: كپك ها، گرچه به بدنامی گرده‌ها نیستند، ولی هاگ‌های آنها به همان اندازه موجب آلرژی می‌شوند. كپك ها در محیط خانه و بیرون وجود دارند.

كپك‌های محیط خانه در زیرزمین‌ها، حمام ها، مرطوب كننده‌های هوا و قوطی‌های آشغال، خلاصه هر كجا كه رطوبت است رشد می‌كنند.

كپك‌های بیرون از محیط منزل كه از بهار تا اول فصل یخبندان وجود دارند، نیز در شرایط نم و رطوبت رشدونمو می‌كنند، آنها عاشق چوب‌های در حال فساد و تباهی، توده انباشته برگ های خیس و نیز محل‌های تهیه كود گیاهی هستند(توجه داشته باشید كپك‌هایی كه حساسیت‌زا هستند، همان‌هایی نیستند كه خوردنشان مسمومیت‌زا است).

▪ مایت های گرد و غبار: این خویشاوندان میكروسكوپی عنكبوت و ساس در لابه‌لای تار و پود پارچه‌ها، ملحفه‌ها، فرش و مبلمان زندگی می كنند و غذایشان ذرات ریخته‌شده پوست بدن ماست. اجساد فاسد شده مایت‌های مرده و مدفوع شان دارای پروتئین بسیار حساسیت‌زایی هستند.

▪ حیوانات و آفات خانگی: پروتئین‌های موجود در بزاق حیوانات به ویژه گربه كه هنگام تمیز‌كردن خودشان آن را با زبان به پوست و موهایشان می مالند، بسیار حساسیت‌زا است.

همین طور مو و قطعات جدا و خشك شده پوست كه از بدن حیوانات خانگی در محیط خانه پراكنده می‌شوند، نیز حساسیت‌زا هستند. ادرار موش و مدفوع سوسك نیز دارای پروتئین‌های حساسیت‌زا هستند.

● تشخیص رینیت آلرژیك

اگر دچار رینیت آلرژیك فصلی هستید، اغلب می‌توانید تنها با ربط دادن علائم‌تان با میزان گرده یا كپك موجود در محیط عامل سبب بیماری را پیدا كنید.

اگر در تمام طول سال دچار رینیت آلرژیك هستید، لازم است به پزشك متخصص مراجعه كنید كه یكی از موارد زیر را پیشنهاد خواهد كرد:

▪ آزمون های پوستی: در سمت داخلی بازو یا بر روی پشت‌تان با سوزن آغشته به ماده حساسیت‌زای مشکوک خراش‌هایی به وجود می‌آورند. از آنجا كه همان ایمونوگلوبولین E كه با مواد حساسیت‌زا در مجاری هوایی دستگاه تنفس وارد واكنش می‌شود، در پوست نیز حضور دارد، معمولاً ظرف ۱۵-۱۰ دقیقه نوعی واكنش پوستی به شكل تورم و قرمزی توأم با خارش به وجود می‌آید.

هیستامین، ماده اصلی است كه در واكنش به مواد حساسیت زای وارد شده به پوست تولید می شود، لذا توجه داشته باشید كه از چندین روز قبل از خوردن مواد غذایی حاوی آن خودداری كنید.

▪ آزمون خونی: پزشك یك نمونه از خونتان را گرفته و از نظر وجود ایمونوگلوبین E علیه برخی مواد حساسیت‌زا مثل گرده علف‌های هرز و بزاق گربه مورد آزمایش قرار می‌دهد.

سطح بالای این آنتی بادی در خون نشان‌دهنده وجود واكنش علیه مواد حساسیت‌زای مزبور خواهد بود. این آزمون اغلب علاوه بر آزمون‌های پوستی یا به عنوان جانشین آنها برای كسانی كه نمی‌خواهند آزمون‌های پوستی روی شان صورت گیرد، انجام می‌شود.

● پیشگیری از رینیت آلرژیك

بهترین راه پرهیز از رینیت آلرژیك، یافتن ماده حساسیت‌زا و دوری گزیدن از آن است. گاه این كار بسیار آسان، ولی اغلب اسباب زحمت و وقت گیر است.

برای خلاص شدن از دست كپك های خانگی، ممكن است لازم باشد قدری محیط خانه را خشك‌تر كنیم، محل های نشت آب را مرمت كنیم و منابع ایجاد نم و رطوبت را از بین ببریم. برای محافظت از خود در برابر مایت‌ها و آفات لازم است به طور مرتب و با دقت منزل را تمیز كنیم. درزهای بالش ها و لحاف را دوخته و برای آنها روكش تهیه كنیم

برای پرهیز از گرده‌های گل، هنگامی كه مقدار آنها در محیط بسیار زیاد است در منزل بمانید، به ویژه در روزهای خشك و پر از گرد و غبار و باد بین ساعات ۵ تا ۱۰ صبح كه بیشترین مقدار گرده گل در هوا پراكنده است.

حتی اگر درمان طبی در علائم تان تخفیفی داد، باز هم باید از ماده حساسیت‌زا دوری كنید تا از شدت و تعداد حملات كاسته شود.

● درمان رینیت آلرژیك

برای درمان رینیت آلرژیك چندین دارو وجود دارد كه از داروهای قدیمی مطمئن تر و بی‌خطرترند. اگر دچار رینیت فصلی هستید، شروع كردن دارو پیش از شروع فصل تب یونجه از احتمال بروز عوارضی مثل عفونت‌های سینوس‌ یا پر شدن گوش‌ خواهد كاست.

داروهای مورد استفاده در درمان رینیت آلرژیك از این قرارند:

▪ آنتی‌هیستامین‌ها: این داروها كه گیرنده H۱ هیستامین در بدن را مسدود می‌کنند، فعالیت هیستامین را مهار كرده و به این ترتیب یك علت مهم و عمده علائم رینیت آلرژیك را بی‌اثر می‌سازند.

آنتی‌هیستامین‌ها اغلب نخستین دارویی هستند كه استفاده می‌شوند، زیرا بدون نسخه پزشك می توان آنها را از داروخانه تهیه كرد.

آنتی‌هیستامین های قدیمی خواب آلودگی می‌آورند، ولی نسل جدیدتر این داروها (كه برخی را با نسخه و برخی دیگر را بدون نسخه می‌توان از داروخانه تهیه كرد) دیگر این مشكل را ندارند.

علاوه بر این به جای چندین مرتبه در روز می توان از این داروها تنها یك مرتبه در روز استفاده كرد.

آنتی‌هیستامین‌ها برای رفع عطسه، آبریزش بینی و خارش و اشك‌ریزش چشم‌ها مفیدند، ولی به اندازه اسپری‌های بینی كورتونی روی پرخونی مخاط مجاری تنفس فوقانی موثر نیستند.

▪ ضداحتقان‌ها: اگر یكی دو روز بینی تان پر و گرفته است، ممكن است نیاز به داروهای ضداحتقان (ضدپرخونی مخاط) داشته باشید. اشكال خوراكی و اسپری بینی این داروها بر رشته‌های عصبی موجود در دیواره رگ‌ها اثر كرده، باعث تنگ شدن آنها و خشك شدن ترشحات می‌شوند.

این داروها همچنین می‌توانند موجب خشكی دهان، عصبی‌شدن، بی خوابی، ضربان شدید قلب، افزایش فشار خون و تحلیل‌بردن پوشش مخاط درونی بینی شوند، لذا نباید بیشتر از چند روز از آنها استفاده كرد.

▪ داروهای كورتونی بینی: اسپری‌های ضدالتهاب بینی موثرترین درمان طبی رینیت آلرژیك به شمار می‌روند. آنها به خاموش‌شدن فعالیت دستگاه ایمنی در مجاری بینی كمك كرده، وضعیت آرام آن را حفظ می‌كنند.

داروهای كورتونی بینی می‌توانند موجب تحریك غشاهای بینی شوند، ولی مشكلات كورتون‌های خوراكی، تزریقی یا تنفسی را همچون كاهش بافت استخوانی و افزایش وزن ندارند.

▪ آنتی‌لوكوترین‌ها: این داروهای خوراكی اثرات لوكوترین‌ها - نوعی مواد شیمیایی مسبب التهاب در بدن - را مهار می‌كنند. آنها را می‌توان به جای آنتی‌هیستامین‌ها تجویز كرد.

▪ تثبیت كننده‌های ماست‌سل‌ها: این داروها از طریق مداخله و ممانعت در ترشح برخی مواد شیمیایی از ماست‌سل‌ها (سلول‌هایی كه در مخاط راههای هوایی قرار دارد و عوامل التهاب‌زا از خود ترشح می‌كنند) به كاهش تورم و ترشحات كمك می‌كنند.

داروهای مذكور بسیار مطمئن و بی خطر و در عین حال به اندازه اسپری های كورتونی بینی موثرند.

▪ ایمنی درمانی: اغلب شامل تزریق مواد حساسیت‌زا به مقدار كم به زیرپوست نخست، هر هفته به مدت چند ماه و سپس ماهی یك بار به مدت سه تا پنج سال به هدف عادت دادن دستگاه به ماده مورد نظر است، طوری كه دیگر موجب حمله آلرژی نشود.

ایمنی درمانی می تواند از نیاز به دارو به مقدار چشمگیری بكاهد و مانع پیشرفت رینیت آلرژیك و تبدیل آن به آسم شود.

استفاده از دارویی به نام اومالیزوماب (زولر) رویكرد دیگری در شیوه ایمنی درمانی است و آن عبارت است از خنثی كردن ایمونوگلوبین E یعنی ماده ای كه واكنش حساسیتی را در بدن برمی‌انگیزد.

اداره غذا و داروی آمریکا فعلا مصرف این دارو را برای درمان آسم تایید کرده ولی امیدهایی نسبت به استفاده از آن در پیشگیری از رینیت آلرژیك هم وجود دارد.

دکتر عبدالوهاب فخریاسری